Gevaarlijke misverstanden over narcisme

Het is me opgevallen dat in de informatie over narcisme een aantal misverstanden bestaan. Deze misverstanden kunnen je op het verkeerde been zetten, waardoor je er niet uit komt. Ze zetten je namelijk vast in het land van de duisternis, dat je zo snel mogelijk moet zien te verlaten. Het maakt niet uit door wie de misleidende informatie gegeven wordt; door websites, mensen om je heen, zogenaamde deskundigen, wie dan ook. Het is gevaarlijk. Deze misverstanden luiden:

  1. De narcist kan er niets aan doen

    Het heersende idee hierachter is: het is pathologie, diegene is zielig, en kan er niets aan doen. Het is schrikbarend hoeveel sympathie er in deze wereld naar de dader gaat in plaats van naar het slachtoffer.  Terwijl je als slachtoffer soms jarenlang ingrijpende mishandeling hebt moeten onder gaan, mag je het niet moeilijk hebben, mag je niet boos zijn, want diegene kan er immers niets aan doen. Hierbij wordt in mijn ogen uitgegaan van het idee van ontoerekeningsvatbaarheid, dat stelt dat daders onbewust mishandelen en daarom hiervoor niet verantwoordelijk kunnen worden gesteld. Klopt het, dat diegene met persoonlijkheidspathologie er niets aan kan doen? Nee, volgens mij klopt dit niet.

    De kern van narcisme en psychopathie is dat een aantal belangrijke vaardigheden niet werken en het empathiecentrum defect is. Vaardigheden zijn te leren. Het proces is langdurig, en kan veel energie vragen. Narcisme is te behandelen, zij het moeizaam. Psychopathie is nog moeilijker te behandelen. De belangrijkste voorwaarde is hoe dan ook, dat de persoon erkent een groot probleem te hebben. En hier zit nu net het grootste probleem.

    Als de persoon om te beginnen zelf zou erkennen dat hij of zij een ernstig probleem heeft en hier hulp bij zou vragen, dan zouden de mensen om hem heen niet meer de hoge prijs hoeven betalen voor zijn onbehandelde pathologie. Maar veel narcisten, en zeker psychopaten, ontkennen hun problematiek. Het is bizar om plaatsvervangende empathie op te eisen voor iemand die dit zelf niet kan opbrengen, voor de dader dus. Deze dader beschadigt anderen door die ontbrekende empathie. Daarbij vindt deze beschadiging soms doelbewust plaats. Verschillende slachtoffers getuigen over de controle die de dader in zijn of haar gedrag had. Een griezelig voorbeeld: de narcistische moeder scheldt het kind uit, de telefoon rinkelt en met een alleraardigste stem handelt zij het telefoontje af. Ze heeft de telefoon nog niet neer gelegd of ze vervolgt de tirade tegen haar schuldige kind.

    Wanneer gedrag valt te controleren, en de persoon in kwestie besluit om sommigen goed te behandelen en anderen slecht, dan kun je helemaal niet meer spreken van ontoerekeningsvatbaarheid. Dit is een complex onderwerp, en ik ga in mijn werkboek uitgebreid in op het waarom achter dit beschadigende gedrag. Waar het mij hier om gaat is dat de dader zelf verantwoordelijk is voor de beschadiging die hij aanricht.

  2. Hij (of zij) bedoelde het niet zo

    Ook dit idee klopt niet. De kern van deze pathologie is een groot gebrek aan inlevingsvermogen. De narcist wordt geregeerd door onvervulde behoeftes, en denkt vanuit die behoeftes. Wanneer hij niet krijgt waar hij recht op meent te hebben, worden er talloze manipulatiestrategieën ingezet om alsnog die behoeftes vervuld te krijgen, bijvoorbeeld de narcistische aanval. Er zijn veel mensen die deze vorm van mishandeling niet kennen. Ze kunnen zich helemaal niet voorstellen dat iemand op een dergelijke destructieve manier handelt. Daarom wordt het gedrag vergoelijkt, en wordt je als slachtoffer verteld dat het vast niet zo bedoeld is. Maar wat je voelt na een dergelijke aanval is verschrikkelijk. En dat was ook de bedoeling. De aanval is bedoeld om onwillige slachtoffers bij te sturen, door hen een ondraaglijk gevoel over zichzelf te geven. De narcist biedt zich vervolgens direct aan als redder: je hoeft alleen maar overstag te gaan en je niet meer te verzetten.

    Of iets werkelijk zo bedoeld is, kan alleen gezegd worden door diegene die het gedrag heeft moeten ondergaan. Ga na hoe je je voelt. Ik weet het; waarschijnlijk is je jarenlang door de narcist verteld dat je een drama maakt om niks, dat je weer alleen met jezelf bezig bent, of dat je zelf verantwoordelijk bent voor hoe je je voelt. Ik kan hiermee de grootste misvatting ontkrachten: hij (of zij) bedoelde het namelijk wel zo. Er wordt alleen geen schuld gevoeld, omdat er weinig tot geen empathie is. Bescherm jezelf dus. Als die ander geen empathie op kan brengen voor jou, zul je jezelf extra empathie moeten geven!

  3. Het komt allemaal goed, als je je nog wat meer in hem inleeft

    Tot mijn schrik zijn er zelfs mensen die zich deskundig noemen in narcistische mishandeling, die deze boodschap verkondigen: je weet toch hoe beschadigd hij of zij is, dus als je nu probeert zijn of haar gedrag te begrijpen, compassie te tonen, dan zul je merken dat het allemaal wat soepeler zal gaan. De jarenlange training die iemand met deze pathologie je al gaf, wordt nu zelfs door een deskundige aanbevolen. Vergeef hem, maak hem niet van streek, laat het allemaal langs je afglijden, reageer vanuit liefde. Ik kan vanuit de grond van mijn hart zeggen: dit soort adviezen werken averechts! Je wordt alleen maar dieper in het land van de duisternis getrokken. Ik heb zelf heel hard moeten knokken om uit die duisternis te komen, en alleen de mensen die aan mijn kant konden staan, hielpen me terug naar het licht. Dit waren de mensen die zich inleefden in mij, die mijn verhalen konden horen, die compassie toonden om wat ik had moeten doorstaan. Deze mensen kwamen net op tijd. Door de veelal spiritueel getinte adviezen die ik eerder kreeg; dat ik nog meer begrip moest tonden, nog meer moest incasseren, werd de duisternis enkel dikker. Ik werd alleen maar depressiever en dacht nog meer aan zelfmoord. Er had zich nooit iemand om mijn welzijn bekommerd, ik was helemaal op, en nog moest ik meer liefde tonen. Het deel van mij dat nog leefde was alleen nog met een grote zaklamp te vinden. Dat kleine plantje werd omringd door heel veel duisternis. Gelukkig kwam er een ommekeer. De enige voor wie ik die liefde nog wilde opbrengen (naast mijn man en kind), was mezelf. Dat plantje. Dat was het begin van mijn redding, en ik had dit niet gered als ik geen mensen om me heen had gehad die vonden dat ik, als slachtoffer, diegene was die nu wat liefde verdiende.

    De bittere waarheid is dat mensen die worden geregeerd door (onbehandelde) narcisme of psychopathie, heel erg vanuit zichzelf denken. Ze hebben baat bij gewillige slachtoffers, ze eisen van mensen om zich heen voortdurend empathie. Zelf kunnen ze die empathie niet of nauwelijks voelen. Waarom zouden ze anders zo met je omgaan? En waarom zou jij nog meer begrip moeten tonen voor het feit dat je als voetveeg behandeld wordt? Het enige dat werkt is duidelijke grenzen stellen, en als het mogelijk is, er helemaal buiten zien te blijven. Alle adviezen die aansturen op het goedpraten van destructief gedrag, trekken je er juist in.

    Mensen met deze pathologie zullen altijd suggereren, dat als je nou iets beter je best doet, het allemaal goed komt. Het advies van deskundigen, om je in hen in te leven, hen te begrijpen, klinkt hen dan ook als muziek in de oren. Doe gewoon nog iets beter je best! Wat ze er niet bij vertellen, is dat het moment dat het goed genoeg is, nooit komt. Het wordt je voorgehouden als een fata morgana in de woestijn. De dader rekent erop dat zijn slachtoffer te moe, te dorstig en te verzwakt is, om deze strategie te doorzien. En voor veel slachtoffers klopt dit ook, helaas.

  4. Waar onenigheid is, hebben beiden schuld

    De normale menselijke logica kan niet over persoonlijkheidspathologie worden neergelegd. Tussen normale mensen is het zo dat je bij een conflict allebei naar je eigen aandeel kijkt. Maar we hebben het hier niet over normale interacties. Deze voorvallen slaan de grond onder je voeten vandaan. Het is juist zaak uit die voortdurende staat van verwarring te komen. Bedenk goed dat de narcist helemaal niet aan de relatie wil werken, hij wil dat jij er aan werkt. Na het jarenlang obsessief piekeren over hoe je iets wel of niet had moeten zeggen (want hij raakte zo van streek), over dat je iets beter wel of niet had kunnen doen (want je wist toch hoe belangrijk het voor hem was), wordt het echt tijd dat je die verantwoordelijkheid voor zijn welzijn teruglegt waar hij hoort: bij hem (of haar)! Hij heeft altijd geprobeerd die verantwoordelijkheid te ontlopen, door te doen alsof alles aan jou lag. Blijf uit die val. Alle informatie die je uitnodigt naar je eigen stuk te kijken, omdat je zijn gedrag wel zal hebben opgeroepen, zou ik wantrouwen. Ze is mede gebaseerd op de misvatting dat alleen labiele, afhankelijke mensen een relatie aangaan met een narcist. Hier klopt niets van! De meest stabiele, levenslustige vrouwen (of mannen) vallen voor de fata morgana, om later te ontdekken dat deze ideale partner slechts een luchtspiegeling was. Na de jarenlange psychische en emotionele terreur ben je gewoon op. Vaak gaat dit gepaard met een enorm gevoel van falen, terwijl je dus slachtoffer was van een zeer destructief persoon! Laat je dus niet aanpraten dat de schuld bij jezelf lag, omdat je er voor koos slachtoffer te worden. Je bent slachtoffer. Nu is het alleen zaak om je aan de relatie te onttrekken en weer mens te worden. Je bent er zelf verantwoordelijk voor om de schade die je is aangedaan te herstellen, maar de schuld voor de beschadiging mag niet op jouw schouders worden gelegd. Dan kun je nog steeds de loyaliteit niet leggen waar deze eigenlijk hoort; bij jezelf.

  5. Narcisten zijn heel makkelijk te herkennen

    De associatie die veel mensen bij een narcist hebben, is de vlotte, gladde praatjesverkoper. Maar dit is een eenzijdig beeld. Het griezelige is dat narcisten helemaal niet zo makkelijk te herkennen zijn. Het zijn vaak hele innemende, charmante en beschaafde mensen. Je zou het ook anders kunnen zeggen: ze hebben heel goed gekeken om te weten hoe ze normaal en ontwikkeld kunnen overkomen. Ze zullen dan ook niet snel gewantrouwd worden, doordat hun stoornis vrijwel onzichtbaar blijft. Ze kunnen een heel positieve indruk maken, doordat ze het met je eens zijn, aandachtig luisteren, en zo op je lijken. Het is van groot belang om het positieve gedrag van een narcist in het juiste licht te zien: hij weet precies wat hij moet spiegelen en doet dit om verzekerd te zijn van de benodigde voorraad.

    Juist doordat narcisten zo normaal over kunnen komen, kampen veel slachtoffers met het probleem niet geloofd te worden als ze proberen over te brengen wie en wat er achter dat masker van perfectie huist.

  6. Door te vergeven kan je de narcist los laten

    Ik moet echt iets zeggen over vergeven en het heersende idee dat je dan pas iemand kunt los laten. Ik realiseer me dat ik hiermee boze reacties kan oproepen, maar ik vind het onderwerp te belangrijk. In de context van persoonlijkheidspathologie vind ik vergeven gevaarlijk. Je kunt geen tijdschrift openslaan, of er wordt gesteld dat je de dader moet vergeven, omdat je anders je eigen gezondheid benadeelt. Vervolgens wordt er geschermd met zogenaamde wetenschappelijke bewijzen, dat niet vergeven je eigen heling blokkeert. Hier kan ik dus echt boos om worden. Om te beginnen vind ik het een heel persoonlijke keus, of je iemand wil vergeven of niet. En het belangrijkste: narcistische mishandeling ondermijnt de relatie met jezelf. Je wordt zo tegen jezelf uitgespeeld, dat de enige relatie die echt belangrijk is om te herstellen, die met jezelf is. Het is de vraag of dat gebeurt als je alle energie aanwendt om die ander te vergeven, om vooral een goed mens te zijn voor die ander. Het gaat nu eens niet meer om die ander, het gaat om jou! Neem dus serieus wat je voelt, en laat je niet aanpraten dat niet willen vergeven hetzelfde is als geregeerd worden door haat en wrok.

    In alles wat ik heb gelezen en gehoord over vergeven valt me op dat het altijd zo zwart/wit wordt neergezet: je moet vergeven (want dan ben je Goed), en als je je niet op die manier met de dader wilt verhouden dan blijf je vast zitten in wraak. Wie zegt dat? Ik zou nog veel meer kunnen zeggen over deze kwestie, maar het allerbelangrijkste is: richt je in je heling op jezelf. Herstel die relatie. Narcistische mishandeling is een complexe vorm van mishandeling, waarbij je niet geholpen wordt door jubelende kreten. Loslaten suggereert dat jij, als slachtoffer, diegene bent die iets vasthoudt. De realiteit is omgekeerd. Mensen met persoonlijkheidspathologie trekken jou voortdurend in hun realiteit. Het gaat dus niet om loslaten. Het gaat om hier buiten zien te blijven, door weer jezelf te worden, door uit te vogelen wat jouw waarden zijn, waar jij voor staat. Neem je eigen standpunt in over wel of niet vergeven. Dat is waar het mij om gaat. Ik zie niet vergeven trouwens niet als een actie, maar meer als een weg die je niet in slaat. Waarom zou je iemand die zijn eigen destructie niet erkent, die er geen verantwoordelijkheid voor neemt, in zo verre tegemoet komen? Alleen de dader zelf kan herstellen wat hij of zij heeft aangericht. Ik ben die weg niet ingegaan, maar dat wil niet zeggen dat ik vast zit in wrok. Ik leef weer, en dat is iets heel anders.

« hoe kom je eruit?

783 gedachten over “Gevaarlijke misverstanden over narcisme”

  1. Vergeven als middel om door te gaan. Ik geloof er ook niet zo in. Ik geloof wel in de neutrale zone. Neutrale gevoelens bij een persoon in het hier en nu. Boos zijn kost energie, vergeving opbrengen ook. Mensen die me gekwetst hebben staan uiteindelijk op gelijke hoogte als vage kennissen bij mij. Ik houd me mogelijk nog bezig met hun uitwerking op mij, maar niet meer met hen als persoon. Niet meer vroeger en niet meer nu. Het werkt. Voor mij. Meestal.

  2. Zucht, wat een leed wordt hier gedeeld. Het mijne past er prima bij. Vorige zomer heb ik de vader van mijn drie meerderjarige kinderen verlaten, ben ik weggegaan uit ons zorgvuldig opgeknapte huis waarin ze opgroeiden, heb ik onze fijne tuin aan zijn lot overgelaten, en ben ik na ruim dertig jaar weer alleen gaan wonen. Jaren zocht ik, wat onze relatie dwarszat, zonder dat met familie of vrienden te delen. Via een lotgenotenbijeenkomst van ‘Het verdwenen zelf’ en vele digitale en gedrukte informatiebronnen begon ik mijn situatie te begrijpen. Ik probeerde als ‘grey rock’ de aanhoudende frustraties te weerstaan en hield tegelijkertijd een dagboek bij. Zo kon ik mijn gedachten ordenen en de draaikolk aan emoties beteugelen. Soms lees ik er in en bedenk me: wat heb ik lange tijd veel over mijn kant laten gaan. Ik merkte hoe mijn echtgenoot de kinderen tegen mijn wil dwong te getuigen van conflicten tussen papa en mama. Ik doorzag hoe hij een relatietherapeute gebruikte om mij te manipuleren tot behandeling van mijn ‘mentale afwijking’. Ik slikte het dat empathie uitbleef wanneer ik moe of ziek was, dat ik geen goed excuus, betekenisvol compliment, lief woord, knuffel of volle aandacht kreeg. Tot ik besloot dat ik liever trouw aan mezelf wilde zijn dan aan dit mens, dat zichzelf een ‘sympathieke en leuke vent’ vindt van wie ‘wetenschappelijk is bewezen’ dat er ‘niets aan hem markeert’. Ik leer liever het alleen zijn waarderen.

    1. Beste Christien,
      Wat een herkenbaar verhaal en heel moedig om alles achter je te laten !! Geen complimenten, geen lief woord, geen waardering, dat heb ik ‘ergens’ in mijn dagboeken ook opgeschreven. En die relatietherapeut deugde ook niet, het lag allemaal aan mij, ‘zij’ mankeerde niks…! Ik probeer mijn leven ook weer op orde te krijgen maar die 39 jaar met haar heb ik nog niet over die hoge schutting kunnen gooien ;-] Blijf overeind en knok verder voor jouw eigen Zelf!
      Martin (‘Achter de voordeur’ en ‘Hoe het mij overkwam’ )

  3. Het is goed dat hier over dit onderwerp ‘misverstanden over narcisme’ is geschreven. Eer heerst nog zo enorm veel onbegrip voor alle slachtoffers van narcisten en psychopaten, vanuit de omgeving. Maar ook (nog!) onbewuste slachtoffers beseffen, mede door vooroordelen over narcisme, zelf nog niet dat ze met narcistisch misbruik te maken hebben, laat staan dat ze erachter komen hoe ze moeten handelen om er vanaf te komen.

    In mijn onderstaande voorbeeld kon ik gelijk alle bovenstaande vooroordelende tekstpunten 1, 2, 3, 4, 5 en 6 ontkrachten: Ik vond het schrijnend vorig jaar bijvoorbeeld, om te zien hoe een jong meisje van ongeveer 2 tot 2,5 jaar schatte ik, door zowel haar moeder als haar oma volledig emotioneel af werd gemaakt, openbaar in een winkel die ik niet hier mag noemen. Ze waren zo verschrikkelijk hard en boos aan het schreeuwen tegen haar, letterlijk zo hard ze konden schreeuwen met hun keel. Mentaal, verbaal en emotioneel werd het kind met de grond gelijk werd gemaakt, alleen maar omdat ze iets leuks aanwees in de winkel naar haar moeder en oma of hun iets vroeg, gewoon op hele aardige manier zelfs nog, maar dan nog, wat kan zo’n klein kind nou uberhaupt fout doen! Maar ze schreeuwden zo hard tegen het kind dat mijn oren letterlijk suisden en klapperden van binnen, fysiek. En ik stond net als het meisje letterlijk aan de grond genageld en kon me ook niet meer bewegen of praten of iets doen. Zij raakte zelf ook nog afwezig en versuft en stond zelfs een tijdje te tollen op haar benen en met haar lichaam. Ze kon niet eens meer huilen, gillen of boos worden van de schrik. Haar reactie was iets wat ik bij mezelf ook nog wel herken, hoe ik zelf reageerde bij kwetsingen, al heb ik het nog nooit letterlijk ZO erg meegemaakt, wel (ietsje) milder, maar wel vooral zeer kwetsende dingen, ook dan kun je zo reageren op dezelfde manier, wat vele mensen niet weten. Ook vaak op een wat andere manier werd er gereageerd bij mij, maar ook bij mij werd er vaak onterecht continue geschreeuwd met kritiek door pa en zus, maar ook met fysiek zwaar geweld in pa’s woedeuitbarstingen, in zijn kant van onze familie zit zeer weinig tot geen empathie bij een aantal. Wat betreft dat voorval, ik kon haar pijn in haar ziel en geest en lichaam gewoon letterlijk bij mezelf voelen, in de stilte na het schreeuwen, toch uit een soort herkenning wel bij mezelf. Minstens net zo erg vond ik dat de moeder en oma daarna gewoon hard doorliepen in die ingewikkelde doolhof-winkel en het meisje gewoon lieten staan, en daarna alle twee kei-keihard begonnen te lachen ook na hun geschreeuw (haar uitlachen dus), toppunt van narcisme of psychopathie lijkt me. Daarna liep het meisje ook nog heel braaf en (aan de buitenkant) heel “rustig” achter haar ma en oma aan.

    Plus dat er nog een paar andere mensen ook daar in de buurt stonden, maar dat maakte die moeder en oma totaal ook niks uit overduidelijk. Iedereen stond compleet perplex. Daarna een half uur later kreeg ik een emotionele ontlading heel onverwachts, juist door de enorme heftigheid van hun gedrag: Hoe dan, hoe kun je daarbij met je beste verstand en het bevatten, dat dit soort dingen echt gebeuren!! Bij zo’n klein kind die nog niet eens zo lang kan lopen. Er kwam heel veel oude pijn naar boven, zelfs weken later nog, en heb nog steeds spijt dat het niet lukte in te grijpen, of ik zeg tegen mezelf, dat ik niet ingreep, voel ik me nog steeds heel erg rot over en was eigenlijk officieel medeplichtig en zo zie ik dat ook. Ik vraag me nog regelmatig af hoe het met haar zal gaan emotioneel en mentaal, en erg genoeg ook vraag ik me af, of haar lichaam nog leeft vanuit die stress. Want ik weet uit ervaring van het verleden, wat stress met je hart en stress- en gelukshormomen kan doen, en hoe gevaarlijk dat kan zijn, maar bij haar (in het openbaar zelfs) was wel heel erg wat betreft stress in het lichaam, veel erger dan bij mij denk ik, zelfs nog met het aantrekken van veel narcisten.
    Dus zeer bewust gedrag van die moeder en oma, waar ze nog lol mee hadden ook, dus volledig toerekeningsvatbaar, zeker heel bewust zo bedoeld. Alleen waren deze narcisten, psychopaten zeer herkenbaar, in deze situatie dan. Dus heb totaal geen enkel begrip voor narcisten en psychopaten, nooit meer begrip, hoe aardiger en meelevender je tegen ze doet, hoe meer pijn ze je zelfs op hetzelfde moment gelijk al geven, dat waarderen ze nog geen millimeter gek genoeg.

    Voor iedereen heel veel sterkte, kracht, licht en liefde. En ook een stabiele en sterke mooie toekomst gewenst. en probeer te zoeken naar mensen die er echt voor je zijn, en die je authentieke ik accepteren, dus zoals je bent, we kunnen het!

  4. Als ik uitleg dat ik nog veel pijn voel na mijn ex dan zegt hij gewoon van ja hij heeft u gekwetst he…
    Komt aan als je weet dat het niet gewoon wat liefdesverdriet is.
    ‘Hij heeft je uitgedaagd om stil te staan bij wie je bent”. Ik zie dat eerder als je wordt uitgedaagd om nadien niet te verdrinken in je eigen gedachten over jezelf nadat je ex-partner je hele persoonlijkheid neerhaalde met het kleinste woordje soms.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *