Gevaarlijke misverstanden over narcisme

Het is me opgevallen dat in de informatie over narcisme een aantal misverstanden bestaan. Deze misverstanden kunnen je op het verkeerde been zetten, waardoor je er niet uit komt. Ze zetten je namelijk vast in het land van de duisternis, dat je zo snel mogelijk moet zien te verlaten. Het maakt niet uit door wie de misleidende informatie gegeven wordt; door websites, mensen om je heen, zogenaamde deskundigen, wie dan ook. Het is gevaarlijk. Deze misverstanden luiden:

  1. De narcist kan er niets aan doen

    Het heersende idee hierachter is: het is pathologie, diegene is zielig, en kan er niets aan doen. Het is schrikbarend hoeveel sympathie er in deze wereld naar de dader gaat in plaats van naar het slachtoffer.  Terwijl je als slachtoffer soms jarenlang ingrijpende mishandeling hebt moeten onder gaan, mag je het niet moeilijk hebben, mag je niet boos zijn, want diegene kan er immers niets aan doen. Hierbij wordt in mijn ogen uitgegaan van het idee van ontoerekeningsvatbaarheid, dat stelt dat daders onbewust mishandelen en daarom hiervoor niet verantwoordelijk kunnen worden gesteld. Klopt het, dat diegene met persoonlijkheidspathologie er niets aan kan doen? Nee, volgens mij klopt dit niet.

    De kern van narcisme en psychopathie is dat een aantal belangrijke vaardigheden niet werken en het empathiecentrum defect is. Vaardigheden zijn te leren. Het proces is langdurig, en kan veel energie vragen. Narcisme is te behandelen, zij het moeizaam. Psychopathie is nog moeilijker te behandelen. De belangrijkste voorwaarde is hoe dan ook, dat de persoon erkent een groot probleem te hebben. En hier zit nu net het grootste probleem.

    Als de persoon om te beginnen zelf zou erkennen dat hij of zij een ernstig probleem heeft en hier hulp bij zou vragen, dan zouden de mensen om hem heen niet meer de hoge prijs hoeven betalen voor zijn onbehandelde pathologie. Maar veel narcisten, en zeker psychopaten, ontkennen hun problematiek. Het is bizar om plaatsvervangende empathie op te eisen voor iemand die dit zelf niet kan opbrengen, voor de dader dus. Deze dader beschadigt anderen door die ontbrekende empathie. Daarbij vindt deze beschadiging soms doelbewust plaats. Verschillende slachtoffers getuigen over de controle die de dader in zijn of haar gedrag had. Een griezelig voorbeeld: de narcistische moeder scheldt het kind uit, de telefoon rinkelt en met een alleraardigste stem handelt zij het telefoontje af. Ze heeft de telefoon nog niet neer gelegd of ze vervolgt de tirade tegen haar schuldige kind.

    Wanneer gedrag valt te controleren, en de persoon in kwestie besluit om sommigen goed te behandelen en anderen slecht, dan kun je helemaal niet meer spreken van ontoerekeningsvatbaarheid. Dit is een complex onderwerp, en ik ga in mijn werkboek uitgebreid in op het waarom achter dit beschadigende gedrag. Waar het mij hier om gaat is dat de dader zelf verantwoordelijk is voor de beschadiging die hij aanricht.

  2. Hij (of zij) bedoelde het niet zo

    Ook dit idee klopt niet. De kern van deze pathologie is een groot gebrek aan inlevingsvermogen. De narcist wordt geregeerd door onvervulde behoeftes, en denkt vanuit die behoeftes. Wanneer hij niet krijgt waar hij recht op meent te hebben, worden er talloze manipulatiestrategieën ingezet om alsnog die behoeftes vervuld te krijgen, bijvoorbeeld de narcistische aanval. Er zijn veel mensen die deze vorm van mishandeling niet kennen. Ze kunnen zich helemaal niet voorstellen dat iemand op een dergelijke destructieve manier handelt. Daarom wordt het gedrag vergoelijkt, en wordt je als slachtoffer verteld dat het vast niet zo bedoeld is. Maar wat je voelt na een dergelijke aanval is verschrikkelijk. En dat was ook de bedoeling. De aanval is bedoeld om onwillige slachtoffers bij te sturen, door hen een ondraaglijk gevoel over zichzelf te geven. De narcist biedt zich vervolgens direct aan als redder: je hoeft alleen maar overstag te gaan en je niet meer te verzetten.

    Of iets werkelijk zo bedoeld is, kan alleen gezegd worden door diegene die het gedrag heeft moeten ondergaan. Ga na hoe je je voelt. Ik weet het; waarschijnlijk is je jarenlang door de narcist verteld dat je een drama maakt om niks, dat je weer alleen met jezelf bezig bent, of dat je zelf verantwoordelijk bent voor hoe je je voelt. Ik kan hiermee de grootste misvatting ontkrachten: hij (of zij) bedoelde het namelijk wel zo. Er wordt alleen geen schuld gevoeld, omdat er weinig tot geen empathie is. Bescherm jezelf dus. Als die ander geen empathie op kan brengen voor jou, zul je jezelf extra empathie moeten geven!

  3. Het komt allemaal goed, als je je nog wat meer in hem inleeft

    Tot mijn schrik zijn er zelfs mensen die zich deskundig noemen in narcistische mishandeling, die deze boodschap verkondigen: je weet toch hoe beschadigd hij of zij is, dus als je nu probeert zijn of haar gedrag te begrijpen, compassie te tonen, dan zul je merken dat het allemaal wat soepeler zal gaan. De jarenlange training die iemand met deze pathologie je al gaf, wordt nu zelfs door een deskundige aanbevolen. Vergeef hem, maak hem niet van streek, laat het allemaal langs je afglijden, reageer vanuit liefde. Ik kan vanuit de grond van mijn hart zeggen: dit soort adviezen werken averechts! Je wordt alleen maar dieper in het land van de duisternis getrokken. Ik heb zelf heel hard moeten knokken om uit die duisternis te komen, en alleen de mensen die aan mijn kant konden staan, hielpen me terug naar het licht. Dit waren de mensen die zich inleefden in mij, die mijn verhalen konden horen, die compassie toonden om wat ik had moeten doorstaan. Deze mensen kwamen net op tijd. Door de veelal spiritueel getinte adviezen die ik eerder kreeg; dat ik nog meer begrip moest tonden, nog meer moest incasseren, werd de duisternis enkel dikker. Ik werd alleen maar depressiever en dacht nog meer aan zelfmoord. Er had zich nooit iemand om mijn welzijn bekommerd, ik was helemaal op, en nog moest ik meer liefde tonen. Het deel van mij dat nog leefde was alleen nog met een grote zaklamp te vinden. Dat kleine plantje werd omringd door heel veel duisternis. Gelukkig kwam er een ommekeer. De enige voor wie ik die liefde nog wilde opbrengen (naast mijn man en kind), was mezelf. Dat plantje. Dat was het begin van mijn redding, en ik had dit niet gered als ik geen mensen om me heen had gehad die vonden dat ik, als slachtoffer, diegene was die nu wat liefde verdiende.

    De bittere waarheid is dat mensen die worden geregeerd door (onbehandelde) narcisme of psychopathie, heel erg vanuit zichzelf denken. Ze hebben baat bij gewillige slachtoffers, ze eisen van mensen om zich heen voortdurend empathie. Zelf kunnen ze die empathie niet of nauwelijks voelen. Waarom zouden ze anders zo met je omgaan? En waarom zou jij nog meer begrip moeten tonen voor het feit dat je als voetveeg behandeld wordt? Het enige dat werkt is duidelijke grenzen stellen, en als het mogelijk is, er helemaal buiten zien te blijven. Alle adviezen die aansturen op het goedpraten van destructief gedrag, trekken je er juist in.

    Mensen met deze pathologie zullen altijd suggereren, dat als je nou iets beter je best doet, het allemaal goed komt. Het advies van deskundigen, om je in hen in te leven, hen te begrijpen, klinkt hen dan ook als muziek in de oren. Doe gewoon nog iets beter je best! Wat ze er niet bij vertellen, is dat het moment dat het goed genoeg is, nooit komt. Het wordt je voorgehouden als een fata morgana in de woestijn. De dader rekent erop dat zijn slachtoffer te moe, te dorstig en te verzwakt is, om deze strategie te doorzien. En voor veel slachtoffers klopt dit ook, helaas.

  4. Waar onenigheid is, hebben beiden schuld

    De normale menselijke logica kan niet over persoonlijkheidspathologie worden neergelegd. Tussen normale mensen is het zo dat je bij een conflict allebei naar je eigen aandeel kijkt. Maar we hebben het hier niet over normale interacties. Deze voorvallen slaan de grond onder je voeten vandaan. Het is juist zaak uit die voortdurende staat van verwarring te komen. Bedenk goed dat de narcist helemaal niet aan de relatie wil werken, hij wil dat jij er aan werkt. Na het jarenlang obsessief piekeren over hoe je iets wel of niet had moeten zeggen (want hij raakte zo van streek), over dat je iets beter wel of niet had kunnen doen (want je wist toch hoe belangrijk het voor hem was), wordt het echt tijd dat je die verantwoordelijkheid voor zijn welzijn teruglegt waar hij hoort: bij hem (of haar)! Hij heeft altijd geprobeerd die verantwoordelijkheid te ontlopen, door te doen alsof alles aan jou lag. Blijf uit die val. Alle informatie die je uitnodigt naar je eigen stuk te kijken, omdat je zijn gedrag wel zal hebben opgeroepen, zou ik wantrouwen. Ze is mede gebaseerd op de misvatting dat alleen labiele, afhankelijke mensen een relatie aangaan met een narcist. Hier klopt niets van! De meest stabiele, levenslustige vrouwen (of mannen) vallen voor de fata morgana, om later te ontdekken dat deze ideale partner slechts een luchtspiegeling was. Na de jarenlange psychische en emotionele terreur ben je gewoon op. Vaak gaat dit gepaard met een enorm gevoel van falen, terwijl je dus slachtoffer was van een zeer destructief persoon! Laat je dus niet aanpraten dat de schuld bij jezelf lag, omdat je er voor koos slachtoffer te worden. Je bent slachtoffer. Nu is het alleen zaak om je aan de relatie te onttrekken en weer mens te worden. Je bent er zelf verantwoordelijk voor om de schade die je is aangedaan te herstellen, maar de schuld voor de beschadiging mag niet op jouw schouders worden gelegd. Dan kun je nog steeds de loyaliteit niet leggen waar deze eigenlijk hoort; bij jezelf.

  5. Narcisten zijn heel makkelijk te herkennen

    De associatie die veel mensen bij een narcist hebben, is de vlotte, gladde praatjesverkoper. Maar dit is een eenzijdig beeld. Het griezelige is dat narcisten helemaal niet zo makkelijk te herkennen zijn. Het zijn vaak hele innemende, charmante en beschaafde mensen. Je zou het ook anders kunnen zeggen: ze hebben heel goed gekeken om te weten hoe ze normaal en ontwikkeld kunnen overkomen. Ze zullen dan ook niet snel gewantrouwd worden, doordat hun stoornis vrijwel onzichtbaar blijft. Ze kunnen een heel positieve indruk maken, doordat ze het met je eens zijn, aandachtig luisteren, en zo op je lijken. Het is van groot belang om het positieve gedrag van een narcist in het juiste licht te zien: hij weet precies wat hij moet spiegelen en doet dit om verzekerd te zijn van de benodigde voorraad.

    Juist doordat narcisten zo normaal over kunnen komen, kampen veel slachtoffers met het probleem niet geloofd te worden als ze proberen over te brengen wie en wat er achter dat masker van perfectie huist.

  6. Door te vergeven kan je de narcist los laten

    Ik moet echt iets zeggen over vergeven en het heersende idee dat je dan pas iemand kunt los laten. Ik realiseer me dat ik hiermee boze reacties kan oproepen, maar ik vind het onderwerp te belangrijk. In de context van persoonlijkheidspathologie vind ik vergeven gevaarlijk. Je kunt geen tijdschrift openslaan, of er wordt gesteld dat je de dader moet vergeven, omdat je anders je eigen gezondheid benadeelt. Vervolgens wordt er geschermd met zogenaamde wetenschappelijke bewijzen, dat niet vergeven je eigen heling blokkeert. Hier kan ik dus echt boos om worden. Om te beginnen vind ik het een heel persoonlijke keus, of je iemand wil vergeven of niet. En het belangrijkste: narcistische mishandeling ondermijnt de relatie met jezelf. Je wordt zo tegen jezelf uitgespeeld, dat de enige relatie die echt belangrijk is om te herstellen, die met jezelf is. Het is de vraag of dat gebeurt als je alle energie aanwendt om die ander te vergeven, om vooral een goed mens te zijn voor die ander. Het gaat nu eens niet meer om die ander, het gaat om jou! Neem dus serieus wat je voelt, en laat je niet aanpraten dat niet willen vergeven hetzelfde is als geregeerd worden door haat en wrok.

    In alles wat ik heb gelezen en gehoord over vergeven valt me op dat het altijd zo zwart/wit wordt neergezet: je moet vergeven (want dan ben je Goed), en als je je niet op die manier met de dader wilt verhouden dan blijf je vast zitten in wraak. Wie zegt dat? Ik zou nog veel meer kunnen zeggen over deze kwestie, maar het allerbelangrijkste is: richt je in je heling op jezelf. Herstel die relatie. Narcistische mishandeling is een complexe vorm van mishandeling, waarbij je niet geholpen wordt door jubelende kreten. Loslaten suggereert dat jij, als slachtoffer, diegene bent die iets vasthoudt. De realiteit is omgekeerd. Mensen met persoonlijkheidspathologie trekken jou voortdurend in hun realiteit. Het gaat dus niet om loslaten. Het gaat om hier buiten zien te blijven, door weer jezelf te worden, door uit te vogelen wat jouw waarden zijn, waar jij voor staat. Neem je eigen standpunt in over wel of niet vergeven. Dat is waar het mij om gaat. Ik zie niet vergeven trouwens niet als een actie, maar meer als een weg die je niet in slaat. Waarom zou je iemand die zijn eigen destructie niet erkent, die er geen verantwoordelijkheid voor neemt, in zo verre tegemoet komen? Alleen de dader zelf kan herstellen wat hij of zij heeft aangericht. Ik ben die weg niet ingegaan, maar dat wil niet zeggen dat ik vast zit in wrok. Ik leef weer, en dat is iets heel anders.

« hoe kom je eruit?

645 thoughts on “Gevaarlijke misverstanden over narcisme

  1. Autisme is echt iets anders dan narcisme, maar het is duidelijk ook een uitdaging voor de mensen die van ze houden.
    Ik heb allebei meegemaakt. Een persoon met ASS kan er echt niks aan doen. Een narcist is kwaadaardig.

  2. Mijn zoon is bijna 42 en ik heb nooit gezien (of willen zien) dat hij narcistische trekjes had. Natuurlijk, ik vond wel altijd dat hij soms wat afstandelijk reageerde naar mij en zijn zus, maar ging ervan uit dat dat een fase was. Maar nu ben ik er echt van doordrongen. Gelukkig is dat niet uitgemond in crimineel gedrag. Bij hem uitte zich dat meer in dingen als zich verschuilen achter zijn werk, tot in het absurde toe. Nooit kon iemand een beroep op hem doen, wanneer zijn vader, moeder of zusje jarig was kon hij niet komen, zogenaamd omdat hij het druk had, maar ook hij had echt een vijfdaagse werkweek, net als iedereen. In het ongunstigste geval kregen wij op de avond van de dag dat wij jarig waren een sms met felicitatie, nooit een telefoontje. Op een dag besloot hij dat hij een eigen restaurant wilde beginnen (hij is kok). Hoewel ik mijn twijfels had over of dat wel geschikt was, gezien zijn fanatisme voor het koken, klinkt gek maar bij een zaak komt er heel wat meer kijken, kon ik toch niet anders dan hem zijn gang laten gaan. Het kon bijna niet uit blijven, de zaak was volgens hem te klein dus het moest een veel groter pand worden en als hij wat wilde gebeurde het ook. Dus het kwam er, en daarmee ook de grote problemen. Doordat het pand veel groter was moest er ook meer personeel komen en daar was het al, personeel dat niet aangestuurd en een baas die zich terugtrekt achter de pannen, dat moet wel fout gaan, en dat gebeurde dan ook. Nu woonde hij in die tijd samen met een vrouw die ook bij hem werkzaam was als restaurantmanager. En wat gebeurde er? Zij kreeg van hem de schuld van het faillissement. Onterecht, ik kan het weten, heb hem in de laatste maanden geholpen met de administratie, maar kon echt niets bereiken zonder zijn input, en die was er niet.
    Al heel snel vond hij een baan en begon de volgende toestand. Iedereen bij dat bedrijf deed het fout, alleen hij niet, vreemd als je bedenkt dat her bedrijf al jaren heel goed draaide zonder hem en nu ook alweer jaren goed gaat.
    Toen kwam de volgende ellende, weer een eigen restaurant beginnen, nu samen met een zakenpartner, die ook voor een groot deel voor de financiën zorgde. Een deel moest hij zelf inleggen, dat had hij niet dus hebben wij het spaarpotje dat wij aangelegd hadden voor na onze pensionering aan hem geleend. Mooie beloftes, binnen 3 jaar terugbetalen, rente enzovoort. Vanaf dag 1 werd dat dus een strijd.
    Na een jaar ging ook hier de boel fout en natuurlijk was het ook dit keer niet zijn schuld.
    Wat er daarna gebeurde? De ene baan na de andere, dagelijkse telefoontjes naar mij, zijn moeder, met klachten over hoe fout de anderen wel zaten.
    Totdat ik na 43 jaar huwelijk met zijn vader, een uitgesproken narcist, besloot te gaan scheiden en mezelf te verlossen van die eeuwige terreur en manipulatie.
    Toen bestond ik niet meer voor hem. De telefoontjes hielden op, als ik hem zelf belde kreeg ik de voicemail en verder was ik ook overal geblokkeerd. De enige manier was nog via Messenger, via die weg heb ik vele berichtjes gestuurd. Niets hielp, tot er na 1,5 jaar toch ineens een reactie kwam. Ik blij, we zijn toen samen wezen eten. Dat heeft zich nog een paar keer herhaald, maar elk contact ging moeizaam, ik heb zoveel onterechte verwijten gehad dat ik meestal
    triest thuis kwam na zo’n avond. Maar, omdat ik het contact niet wilde verliezen, nam ik dat maar op de koop toe, ook het verwijt dat hij zo moeilijk zat omdat hij nog steeds bezig was die lening terug te betalen.
    Nu heb ik zelf even hulp nodig, niet veel hoor, moet voor een onderzoek naar het ziekenhuis en heb daar begeleiding bij nodig, het gaat om ongeveer een halve dag. Ik heb hem gevraagd mij daarbij te helpen, maar opnieuw wordt ik doodgezwegen.
    Dit alles maakt mij erg verdrietig, ik ben nog bezig alle narcistische streken van zijn vader te verwerken en krijg dit er nuj overheen. Het is allemaal zo weer van hetzelfde, dezelfde manier van doen tegenover de vrouwen in de familie.

    • Mieke. wat je verteld is m.i. typerend voor veel relaties tussen een moeder en haar NPS-zoon. Ik herken dat van mijn exen, broer, zwagers etc. Moeders zijn er als er geld nodig is of andere diensten maar verder zijn ze totaal blind, doof en verstoken van empathie tuurlijk, naar behoeften van hun moeders toe, geen krimp als een hoogbejaarde moeder met gebroken heup weken alleen thuis op bed lag (wel andere hulp v buitenaf)
      Mijn oudste NPS-zoon, op zn 16e door zn zwaar NPS vader bij de Scientology (sekte) ‘ingelijfd’, heb ik al jaren niet gezien, amper gehoord en die stuurt mij onlangs doodleuk uit het niets een trouwfoto van zichzelf uit Australië, met tevens zn schoonouders (ook sekte) erop. Laat me je dit vertellen Mieke, als je wéét dat je kind NPS heeft, moët je leren wat dat inhoudt anders is het niet te verwerken hoe je behandeld wordt. Gewoon uit zelfbescherming! Geef niets, vraag niets en helemaal….verwacht NIETS. (schrijf je geld af, dat blijft voor jullie beiden een soort manipulatie) Het is hard maar ik denk bij mezelf: tenminste begrijp ik wat er speelt, daarbij denkend aan de vele moeders met een NPS kind, zonder beseft hiervan die nog jaren zullen blijven hopen op verandering, dus blijven lijden. Heel veel sterkte gewenst en laat alleen gezonde mensen toe in je leven. Familie of niet

  3. Beste Mieke,

    Wat ontzettend droevig is dat, je staat zo alleen en je mist ook nog je pensioenpotje waarmee je nog wat vreugde zou kunnen beleven. Zelfs niet met je moeder naar het ziekenhuis, nu ze er alleen voorstaat, dat is extreem egoïstisch van je zoon, die toch de leeftijd heeft om eens iets terug te doen.
    Toch lijkt me dat hier meer aan de hand is dan alleen narcisme. Het narcisme maakt hem egoïstisch en laat hem in een grootheidswaan leven. Hij onderneemt te grote dingen en als het mislukt krijgen anderen de schuld. Maar dat zijn leven mislukt is een ander probleem. En die problemen wentelt deze N dan af op anderen. De mislukkingen, dat ligt maar ten dele aan het narcisme, aan het gebrek aan realiteitszin. Voor het overige is het een reeks flagrante zakelijke fiasco’s, wat de zaak voor jou als moeder nog akeliger maakt. Je wilt toch graag je kinderen succes zien hebben.
    Je kunt niet anders dan je verdriet nemen, verwerken, rouwen om het gemis aan liefde van je ex-man en je zoon. Je op jezelf richten en hopen dat er nog een deel van leven voor jou komt. Richt je niet meer op die uitzuigers, dat brengt je alleen maar meer verdriet en kost je nog meer van jezelf.
    Als ik jouw situatie bezie, en die naast mijn familie leg, dan zie ik toch een patroon van erfelijk narcisme. Mijn vader is een rasnarcist, zijn moeder en oma waren het en mijn jongste zus heeft ook trekjes. Wat me vooral opvalt is het gevoel overal recht op te hebben. Op dingen die ze anderen niet gunnen, nee, want zij zijn bijzonder en de rest van de wereld wordt gemarginaliseerd. Ongeveer iedereen wordt naar beneden gehaald, op een paar nieuwe kennissen na, die iets hebben gepresteerd en een tijd worden opgehemeld. Tot het moment dat zij ook bij de rest gaan horen, tot de N ook bij hen fouten ziet vooral wanneer ze hem of haar doorhebben waarschijnlijk.
    Het is erg triest. Het maakt ons als slachtoffer eenzaam en wantrouwend. En daarmee heb je jezelf nog een keer te pakken.
    Wees lief voor jezelf, houd je ogen open en aanvaard vriendschap waar je die krijgen kunt, maar verlies je niet meer in empathie. En regel die lening zo zakelijk mogelijk en vraag hem anders het geld bij de bank te lenen. Stel grenzen: bij drie termijnen achterstand kan hij naar een loanshark want een gewone bank zal die lening vast niet aangaan. Wees hard, van deze zoon heb je niets te verwachten. Alleen dan zal hij je respecteren.
    Je snapt, ik zeg dat niet alleen tegen jou, maar ook tegen mezelf.
    Sterkte en liefs,
    Marjet

Geef een reactie