Dit is een gastcolumn van Henk
Het lukt me soms om met enige afstand te kijken naar de jaren waarin mijn ex (een narcist) me mishandelde. Iedereen die is mishandeld door een narcist, zal waarschijnlijk denken (of tenminste gedacht hebben) niet veel waard te zijn. Het kan zijn dat sommige slachtoffers al voor ze een narcist ontmoetten slecht over zichzelf dachten. Ik niet. Ik had zelfvertrouwen, vond mezelf waardevol.
Tijdens en na de mishandeling dacht ik vaak: ik word behandeld als stront, dus ik zal wel stront zijn. Jaren van vallen en opstaan, en erg blij zijn met fijne therapeuten later, weet ik rationeel: ik ben wat waard. Als ik die stap ook nog emotioneel kan maken, kom ik in de richting van mijn zelfvertrouwen van voor de mishandeling. Dat betekent dat mijn zelfbeeld niet is verdwenen, maar eerder verstopt, bedolven onder onware, schadelijke aantijgingen.
Een narcist kan je de meest verschrikkelijke dingen laten geloven. Zo geloofde ik dat ik een slechte ouder was en niet voor mijn kinderen zou kunnen zorgen. Deze overtuiging zat diep in me en kon alleen worden verslagen door de realiteit. Ik zorgde voor mijn kinderen en kon ervaren dat ik het kon, dat de kinderen blij waren. Anderen zagen wat ik kon en benoemden dat. Het heeft jaren geduurd voordat het me lukte ze te geloven. Het is een proces om je weer te verbinden met de realiteit, en daarmee met je zelf(beeld).
Op de cover van het eerste boek van Iris Koops zie je kale grond met daarop een heel klein plantje of struikje. Dat symboliseert voor mij mooi dat er iets van jezelf intact blijft. Het is overwoekerd, beschadigd, geparkeerd, vergeten, geminimaliseerd, maar het is er wel. Het bestaat nog wel. Het staat voor: ik ben wat waard.
Idealiter omgeef je het struikje met mededogen, in de beeldspraak met zon en water, gun je je zelf tijd en ben je vooral zacht voor je zelf. Geef je zelf de kans om te groeien. Wees niet te streng als het niet snel gaat of als je soms een stapje terug moet doen.
Zorg wel voor de juiste hulp, die kan in mijn ervaring het verschil maken. Een belangrijk onderdeel van narcistische mishandeling is het slachtoffer verwarren, het slachtoffer laten geloven dat er geen sprake is van mishandeling. Een narcist vindt namelijk zijn/haar imago zo belangrijk, mishandeling past daar niet goed bij. Als het een slachtoffer lukt om uit de mishandeling te ontsnappen, wacht er nog een heel traject om te herstellen. Dat voelt erg onrechtvaardig.
Ik denk dat herstel pas beginnen bij de ondubbelzinnige vaststelling: ik ben een slachtoffer geweest van narcistische mishandeling. Dat slachtofferschap hoeft uiteraard niet het eindpunt te zijn, geen vastgeroest zelfbeeld, maar is noodzakelijk als het begin. De narcist heeft jou iets aangedaan, heeft jou gemanipuleerd, heeft jouw zelfbeeld beschadigd. Van hieruit kan je proberen om met compassie over jezelf te denken, om jezelf niet de schuld te geven, om op termijn weer eens te denken over wat jij zelf wil met je leven. Om te denken dat je het recht en de vrijheid hebt om daarover te denken, om te voelen dat je de narcist mag negeren. Dat kan klinken als een onmogelijk doel en als ver weg, en het is ook moeilijk, maar te zeggen: ik ben een slachtoffer van narcistische mishandeling is een noodzakelijke eerste stap. Lukt dat, dan ben je al in de goede richting bezig.
Een goede therapeut kan dat verschil maken. De wrede waarheid lijkt te zijn dat je narcistische mishandeling pas echt kan begrijpen als je die zelf hebt meegemaakt. Ik gun het niemand om mishandeld te worden door een narcist, maar elke slachtoffer van narcistische mishandeling gun ik wel een therapeut die ervaringsdeskundig is.
Een goede therapeut zal altijd erkennen dat het slachtoffer een slachtoffer is geweest. Dat als iets niet lukt, het niet erg is, omdat je als slachtoffer al zoveel te verstouwen hebt gehad. Een goede therapeut zal je ervoor behoeden dat je jezelf de schuld geeft. Een goede therapeut zal benadrukken dat het belangrijkste is dat jij zelf precies weet wat er is gebeurd. Een goede therapeut houdt je verbonden met de realiteit.
Wat voor therapeuten geldt, geldt helaas ook voor omstanders. Als je zelf geen narcistische mishandeling hebt meegemaakt (of coulanter: niet bereidwillig bent je in te lezen, iemand anders al kent die narcistische mishandeling heeft meegemaakt) zal je het nooit helemaal snappen. Dan kan je als omstander zeggen: ‘oh, maar ik heb er nooit wat van gezien’ of ‘waar twee vechten, hebben twee schuld’ of ‘jij zal vast ook wel wat gedaan hebben’. Ik heb als slachtoffer ook heel lang gedacht dat ik een aandeel had, tot ik tot de conclusie kwam: het maakt niet uit wat ik wel of niet doe, ik krijg toch wel de schuld.
Dan dringt er een besef door: er zijn relaties waarin maar één de schuld heeft. Dat kan voor een slachtoffer kristalhelder zijn, maar het kan tijd (en therapie) kosten om daar echt van doordrongen te raken.
Toch kan het voor slachtoffers een constante strijd blijven om dat zo helder te blijven zien. Een narcist kan later contact opnemen en poeslief zijn, en je twijfelt. Je kan je een mooi moment met de narcist herinneren, en je twijfelt. Een buitenstaander zegt zonder kennis van zaken dat er geen sprake was van mishandeling, en je twijfelt. En dat terwijl het voor je herstel noodzakelijk is om te weten: ik was een slachtoffer van narcistische mishandeling. Een goede therapeut helpt je dat kristalhelder te blijven zien.
En nu ik dat kristalhelder zie, ga ik mijn verdwenen zelf hervinden.
11 reacties op “Mijn verdwenen zelf vinden”
het is voor mij zo herkenbaar wat je schrijft.
ik vind het knap dat je kunt zeggen dat je slachtoffer bent geweest van narcistische mishandeling. ik wil mij zelf die stempel niet geven, dat lukt mij niet, daarmee heb ik het gevoel dat ik mijn ex juist iets geef waar hij geen recht op heeft, nl dat ik zijn slachtoffer ben.
En idd de juiste hulp zoeken/vinden is cruciaal, ik had zoveel geprobeerd aan hulp, totdat ik bij een ervaringsdeskundige terecht kwam, zo ontzettend helpend! en nog ondanks alle hulpprojecten die ik heb afgelegd, ben ik er nog steeds niet helemaal en ben ik ook nog steeds op zoek naar mijn verdwenen zelf.
Beste Marije, dank voor je reactie. Ik snap je aarzeling om jezelf een slachtoffer te noemen, dat is ook een hele stap. Het heeft mij geholpen om zacht en met compassie naar mezelf te kijken, en om mezelf niet meer de schuld te geven van wat er is gebeurd. In die zin is het iets wat ik mezelf geef, mezelf gun. Misschien werkt dat voor jou anders.
In ieder geval veel sterkte met je verdere herstel.
Herstel vind mijn inziens pas plaats voorbij slachtofferschap. Wanneer je inzicht krijgt in eigen patronen die maakten dat je niet gelijk een grens kon trekken en gezonde keuzes voor jezelf kon maken. wanneer je leert voelen wat je lijf aangeeft, herkent en heelt wat je innerlijk kind nodig had.
Nee, dat verandert niets aan de destructieve patronen van de ander, dat kun je ook niet. Je bent hierdoor wel in staat om de dynamiek en je eigen rol daarin te herkennen waardoor je andere, gezonde keuzes kunt maken. Eigen regie, autonoom, niet meer afhankelijk en beinvloed door de eigen hechtingsproblemen. Dáár zit je kracht, niet in slachtofferschap.
Ik merk dat ik een beetje moeite heb met je reactie Monique. Ik lees nergens in deze column dat Henk vast zit in slachtofferschap. Ook niet dat hij anderen aanpraat dat te doen. Het gaat er bij deze mishandeling , waarbij je steeds met de omkering te maken hebt (de pleger doet alsof zij/hij slachtoffer is) om dat je kan vaststellen slachtoffer te zijn geweest. Die erkenning, dat de mishandeling niet jouw schuld was. Dat heeft niets te maken met jezelf een slachtofferrol aanmeten. Ik denk dat Henk, net als velen, juist de verantwoordelijkheid neemt voor zijn herstel. Dat doe ik ook. En ook ik zeg dat ik slachtoffer ben geweest. Daar is niks mee.
Dat iedereen anders omgaat met zijn proces, OK, maar veroordeel hier niet in. Mijn bescheiden mening.
Hoi Rob, fijne reactie. Zo sta ik er ook in. Ik zeg nu dat ik slachtoffer ben geweest en probeer wat van mijn leven te maken.
Ik merkte dat dit mij ook triggerde. Lijkt alsof je ‘slachtoffer zijn’ een vieze naam geeft. Er is een verschil in slachtofferschap vanuit narcisme dader en echt slachtoffer zijn qua mishandeling.
Hoi Lizet, dank voor je reactie. Ja, jezelf slachtoffer noemen brengt je weer in contact met de realiteit. En hopelijk van daaruit richting herstel.
Beste Monique, dank voor je reactie. Ik weet nog niet heel goed wat ik daarvan vind. Ik ben het ermee eens dat iemand na een narcistische mishandeling verder in het herstel kan zijn als hij/zij een slachtofferrol achter zich kan laten. Toch denk ik dat herstel begint met het erkennen dat je een slachtoffer was. Wat na de eerste zin schrijft, vind ik lastig. Ik denk dat iedereen, hoe goed iemand ook zijn lijf en grenzen kan voelen, hoe veilig iemand ook gehecht is, slachtoffer kan worden van een narcist. Precies woorden als ‘dynamiek en je eigen rol daarin’ lijken de verantwoordelijkheid van de mishandeling (deels) bij het slachtoffer te leggen. Juist die verantwoordelijkheid bij de dader leggen, zo betoog ik, is de eerste stap naar herstel. En als het daarna lukt weer te vertrouwen op je eigen lichaam, je grenzen kan aangeven, eigen regie over je leven hebt, des te beter.
Wat fijn om je column te lezen Henk. Ik zei hier al eerder; ik lees niet zoveel van mannelijke slachtoffers en ik weet dat ‘we’ met velen zijn. Misschien is er toch een taboe? Je beschrijft hoe je ex-vrouw je deed voelen, nou, die herken ik. Ik lag in puin na een relatie met zo’n type. Totale chaos in mijn hoofd. Heb veel aan de boeken van Iris Koops gehad.
Wat je zegt over ‘zoek een therapeut die het echt snapt’ is een belangrijke. Anders zit je je tijd te verdoen is mijn ervaring. Eerst zat ik bij een vrouw en die keek alsof ik Chinees praatte toen ik beschreef hoe het ging (niet zo geweldig dus) en wat voor relatie ik had gehad. Ze wilde kijken naar onze ‘communicatiepatronen’, en welk enneagramtype we waren, dat soort dingen. Ik werd er slechter van, die gesprekken. Ben overgestapt naar iemand die het wel begreep. Dat is een wereld van verschil.
Helemaal eens dus. Succes Henk, we komen er wel.
Hoi Rob, ik vind het vervelend voor je dat je dit hebt meegemaakt, maar ergens fijn dat we een beetje herkenning bij elkaar lezen. Ik denk dat veel omstanders simpelweg niet geloven dat een vrouw een man kan mishandelen. Dat kan familie en vrienden kosten. Ja, een goede therapeut is veel waard. Communicatiepatronen analyseren is nuttig als twee mensen constructief in de wedstrijd zitten. Met je narcistische partner naar relatietherapie is in mijn ervaring nog erger, een soort uitbreiding van de mishandeling.
Een heel goed artikel dit, dank voor het delen!
En dit is 100% waar: je kan het pas begrijpen als je het zelf hebt meegemaakt en dit wens ik mijn ergste vijand niet toe!
Er wordt het meest gesproken over mannen die narcistisch zijn en vrouwen zijn vaak het slachtoffer. Begrijp me niet verkeerd: ik wil zeker niet afdoen aan die gevallen en als was het er maar eentje, dat is er dan altijd 1 teveel, geen discussie! Bovendien heb ik het zelf ook meegemaakt toen ik klein was en tot eind 2018.
Maar vrouwelijke narcisten bestaan zeker en opereren bovendien vaak onder de radar (de verborgen variant). Dat is waar ik nu mee te maken heb.
Ik herken alles wat erin staat en dankzij vele documenten en podcasts ben ik een heel stuk wijzer geworden en hiervoor ben ik niet naar een therapeut geweest of psycholoog. Dit omdat ik geconstateerd heb hoeveel onwetendheid er is over dit onderwerp; vooral degenen die je zouden moeten helpen begrijpen het vaak niet zoals o.a. hulpinstanties. De laatste tijd wordt te pas en te onpas de term “Narcisme” geroepen, terwijl niet iedereen beseft wat het precies inhoudt. 10 jaar geleden had ik hier geen idee van. Inmiddels weet ik beter en heb veel geleerd, dankzij de echte experts die een en ander erover gedeeld hebben.
Als slachtoffer weet je in het begin niet eens wat je moet zeggen zodra een hulpverlener zegt: “Wat kan ik voor u doen?” Ik wist echt niet waar ik moest beginnen op dat moment en had geen idee van hoe en wat.
Toen ik een en ander voor de 1e keer las en beluisterde was het alsof mijn leven werd beschreven. Ik schrok. Het was eng maar tegelijkertijd was ik zeer aangenaam verrast. Dit zette mij ertoe aan om meer hierover te lezen en te beluisteren. En er gebeurde veel meer, nl: wat ik op een gegeven ogenblik besefte was niet alleen begrijpen wat er zich hedendaags afspeelt in mijn leven, maar het ging juist helemaal terug naar mijn jeugd- en kindertijd: daar begon het eigenlijk allemaal. Alle puzzelstukjes pasten toen uitstekend op hun plaats en ik kon eindelijk vele dingen verklaren.
Ik weet dat ik er nog niet ben en nog een lange weg te gaan heb, want mijn toxische partner mag dan wel helemaal klaar zijn met mij, maar wil niet bij me weg omdat ze weet dat het niet in haar voordeel is. Ik heb nl. veel afgetimmerd om mezelf in bescherming te nemen, iets wat me beslist niet in dank wordt afgenomen! Je wordt mishandeld, om dan vervolgens jou van mischandeling te beschuldigen ( = projectie). Bepaalde situaties van wangedrag worden ontkend of simpelweg met: “Zo is het niet gebeurd, je beeldt het je in” (= gaslighting). Ook heb ik geleerd vooral niet in (zinloze) discussies te trappen want dat is immers pure voeding voor hen, ze genieten ervan dat je in de stress schiet en spelen zo als het ware met je.
Ik weet dus inmiddels hoelaat het is en mijn volgende uitdaging is hoe kom ik af van deze toxische persoon die mij niet los wil laten, ondanks dat ze me liever dood dan levend wil. En nee, je stapt niet even zo 1-2-3 uit de relatie (degene die daar anders over denkt begrijpt het niet), vooral als de hulpinstanties en de rechtbank niet adequaat meewerken, puur door onwetendheid en je moet maar net eentje tegenkomen die het wel snapt dus. Met alle respect, maar een hulpverlener van bv begin 20 met net een diploma op zak maar verder nagenoeg geen levenservaring, reken er maar niet op dat die het echt zal begrijpen.
Stel dat ik er nu een punt achter zet en onze minderjarige dochter wordt vervolgens aan haar moeder toegewezen, dan is het middel erger dan de ziekte zelf want dan kan ik er immers niet meer zijn als vader om mijn dochter te beschermen en te zorgen voor onvoorwaardelijke liefde van mijn kant, veiligheid en structuur. Ja het zal pittig zijn, maar niet onmogelijk, en alle tips en adviezen, daar sta ik voor open. Ik ben al heel ver gekomen, heb nog een lange weg te gaan maar ik zal er komen want opgeven is zeker geen optie voor mij. Nogmaals dit wens ik mijn allerergste vijand niet toe want het is werkelijk de hel op aarde.