Dit is een gastcolumn van Brenda.
Als ik terugkijk op mijn jeugd, kan ik niet anders dan denken aan de voortdurende angst die ik elke dag voelde. De angst om verstoten te worden, de angst voor de volgende vernedering. Ik ging gebukt onder de constante, onzichtbare druk die ik altijd moest dragen. In ons gezin was ik de zondebok. En mijn moeder was de tiran die mijn bestaan in een wurggreep hield.
Mijn narcistsiche moeder stond aan de top van de scheve piramide die ons gezinssysteem was. Mijn vader was er nauwelijks, letterlijk en figuurlijk. Mijn zussen waren de gouden kinderen, werden altijd in het zonnetje gezet, altijd geliefd en opgehemeld. Maar ik was anders. Ik was altijd de schuldige. Het leek wel of ik mijn moeders frustraties moest dragen, haar woede moest absorberen. Hoe ik het ook probeerde, ik was nooit goed genoeg voor haar. Elke fout die ik maakte werd vergroot, elke mislukking werd een reden om me te vernederen. Het liefst in het bijzijn van anderen, zodat iedereen kon zien hoeveel ik volgens haar niet deugde.
Vernedering als wapen
Ik herinner me een familiefeest nog heel goed. We zaten aan tafel en ik voelde me even fijn, omdat ik naast mijn aardige oom zat. De enige in de familie die iets verder leek te kijken en niet alleen ‘dat lastige kind’ zag. Ik probeerde me in te houden, verborgen te lachen. Ik kon beter niet laten zien dat ik me even goed voelde, want dat werd meestal zwaar afgestraft. Ik zei iets tegen mijn oom en hij glimlachte. Mijn moeder hield me als een adelaar in de gaten en had iets gevonden waar ze op in kon hakken. Voor de ogen van iedereen, tijdens dat ‘feest’, begon ze me vilein te bekritiseren. Te kleineren. Het was zogenaamd een grap, maar haar stem werd scherper, terwijl ik steeds kleiner werd. Het was alsof haar woorden mij verpletterden. Ik had duidelijk weer geen recht om er te zijn. Haar toehoorders lachten maar wat, vooral mijn zussen. Ik voelde me vernederd, alleen en totaal machteloos. Die nacht lag ik weer wakker in mijn bed, na te gaan wat ik toch anders had moeten doen.
Lichamelijke en psychische gevolgen van dwingende controle in mijn jeugd
De jaren in mijn jeugd waren een eindeloze reis van onzekerheid, schaamte en het moeten ontkennen van mezelf. Het was duidelijk dat ik nooit aan de onuitgesproken verwachtingen en regels voldeed, dat ik altijd iets verkeerd deed. En de regels veranderden ook continu. De stress van deze constante controle door mijn moeder begon mijn lichaam en geest te breken. Mijn angst en somberheid werden steeds ernstiger. Ik raakte doordrongen van een diepe wanhoop, omdat het zo uitzichtloos was. Ik kreeg lichamelijke klachten, voelde me uitgeput, had geen energie meer om ‘normaal’ te leven. Ik raakte steeds verder verwijderd van mezelf. Had black outs op school, soms zakte ik ook echt even in elkaar. Alsof mijn lichaam letterlijk een signaal gaf het niet meer te kunnen dragen.
En de hulpverlening? Die begreep het niet. Artsen, leerkrachten, maatschappelijk werkers, ze zagen wat symptomen, maar niet de oorzaak. Fysiek was er niets mis. Ze zagen een ‘verward’ en afwezig meisje, niemand keek verder dan dat. Maar ze werden ook misleid. Ze prezen mijn moeder, die in de buitenwereld een heel ander persoon werd. Zo begaan met haar dochter, zo warm en vriendelijk. Mijn symptomen leken dan ook totaal overdreven. “Je moet gewoon sterker zijn,” werd er vaak gezegd. Maar ik was geen zwak persoon, ik was een slachtoffer van dwingende controle. Niemand leek dat te begrijpen, ik wist het zelf al helemaal niet.
Eindelijk context: ik was slachtoffer van narcistische mishandeling
Uiteindelijk was het mijn redding toen ik bij een therapeute kwam, een paar jaar geleden, die het wél begreep. Een vrouw die mijn pijn kon zien, die de tirannie van mijn moeder kon doorzien. Ze luisterde naar mijn verhaal, zonder oordeel en gaf eindelijk de context die ik nodig had. Dat ik slachtoffer was van dwingende controle in mijn jeugd. Dit stelde me in staat om eindelijk te erkennen wat er gebeurd was en hoe ik daaronder gebukt ging. Ik begon langzaam te begrijpen dat ik niet de schuldige was. Ik had de rol van zondebok toebedeeld gekregen. Ik had hier nooit om gevraagd en was vast gezet in deze rol, zodat mijn moeder zich oppermachtig kon voelen.
Ook de boeken van Iris Koops hielpen me heel erg om te begrijpen in welke waanwereld ik getrokken was. Om wat me was aangedaan te kunnen onderscheiden van wie ik diep van binnen ben: een goed en lief mens.
Ik realiseerde me dat het niet uitmaakte wat ik deed als kind, mijn moeder vond toch wel wat. Zo kon zij haar spanning kwijt.
Ik realiseerde me ook dat ze ervan leek te genieten. Ze straalde altijd een soort koude voldoening uit, alsof haar macht over mij haar plezier gaf. Dit kon ik me als kind niet realiseren, dit besef was te verpletterend.
Ik werk hard aan mijn herstel. De nachtmerries worden minder. Het is een proces van lange adem. Wat mij helpt is het ontdekken van mijn grenzen, het erkennen van mijn emoties. Het vinden van mijn eigen stem, letterlijk. De boeken van Iris gaven me toegang tot een taal waardoor ik kan verwoorden wat ik heb meegemaakt, wat dit met me deed. Eindelijk voelde ik me niet zo eenzaam meer.
Ik leer mezelf langzaam weer een beetje te vertrouwen. Elke dag is een stap vooruit, hoe klein ook.
Mijn boodschap voor wie zich in mijn verhaal herkent: zoek altijd goede hulp. Zoek iemand die je begrijpt, die je pijn erkent, die niet alleen naar de symptomen kijkt, maar naar de wortels van je problemen. Je verdient het om gehoord te worden. Je verdient het om in een veilige omgeving te kunnen helen. Als je het gevoel hebt dat je niet begrepen wordt, geef niet op. Er is altijd iemand die wél kan helpen.
Je bent niet alleen. En je verdient het om jezelf weer terug te vinden. Dit zeg ik ook tegen mezelf. Het is een hele zoektocht, maar eindelijk ben ik uit het doolhof waarin mijn moeder me gevangen hield.
16 reacties op “De zondebok van mijn narcistische moeder: mijn verhaal over dwingende controle en herstel”
Lieve Brenda, het kon mijn verhaal wel zijn. Je nooit goed genoeg voelen , je draagt het je levenlang mee. Gelukkig is er nu, zeker door de boeken van Iris Koops, meer bekend over narcisme. Dat is een geluk want in mijn eerdere leven ( ik ben nu 73) wist niemand van dwingende controle en narcisme. Jouw gedeelde ervaringen helpen mensen ook weer verder en maken duidelijk wat nooit benoemd werd.
Dank voor je verhaal,
Een warme groet van Maria
Dag Maria,
De reacties op mijn stuk hebben me stil gemaakt van dankbaarheid, nu wil ik graag reageren.
Ja, gelukkig is er inmiddels meer bekendheid over deze mishandeling. Ik heb ook veel aan de boeken van Iris Koops gehad.
Alle goeds voor jou Maria!
Brenda
Heel veel respect en bewondering!
En wens je alle kracht en heling en wat je verder nodig hebt, om te leven, je waardigheid verder terug te pakken!!
Dank voor je hoopvolle verhaal te delen.
Dag J.,
Bedankt voor jouw hartelijke woorden. Het gaat inderdaad om het terugpakken van je waardigheid.
Ik wens jou het zelfde.
Brenda
Bah! Hoe kan een moeder zo tegen haar eigen kind doen! Voor mij is dit zo herkenbaar. Monsters zijn het, zulke moeders! Dat roep ik vooral uit als moeder! Ze wilde mijn kind afpakken! Jaloers dat ik het beter deed dan zij…
Ik moest er 65 voor worden voor ik echt aan mijn herstel kon werken en wist dat het niet mijn schuld was. Ik ben er langs dezelfde weg uit gekomen, via deze website. Maar ik heb nog steeds niemand gevonden in mijn omgeving. Twente. Ligt het daaraan? Ik weet dat velen van ons ook vaak eenzaam overblijven, maar wel hersteld. Dus het contact met zichzelf zit wel goed. Maar aansluiting met anderen is een ander verhaal.
Ik zit in verschillende landelijke lotgenoten contacten op facebook. Mag ook soms tot steun zijn voor anderen en dat doet mij goed. En schrijf er verhalen over. Overtuig mijn huisarts van narcisme. Mijn eigen draai heb ik wel gevonden. Ik hoop dat jij het jouwe ook hebt gevonden. Je komt steeds weer wat tegen in jezelf. Dat is mijn ervaring.
Ik wens je een geheel herstel Brenda.
Dag Susan,
Ach wat naar wat jij allemaal hebt moeten ervaren. Het is zo tegennatuurlijk dat een moeder dit haar eigen kind aandoet. Jaren riep dit zoveel schaamte in mij op, tot ik met hulp van mijn therapeute ging begrijpen dat het haar stoornis is, dat het niets met mij te maken had. Maar wel op mij botgevierd. Het lot wat alle voormalige zondebokken moeten dragen.
Alle goeds,
Brenda
Dank Brenda voor je openheid. Wat was het zwaar voor je met je moeder.
En zo fijn dat er hulp voor je is. Niet iedereen ziet wat er speelt. ik had het met mijn vader. Je bent nooit genoeg. Er is altijd wel wat. Mijn Tante zag het, hadden ze het toen maar gezegd,..dan voelde ik me gezien en gesteund. Sterkte Brenda,…
Dag Vlinder,
Je tante was een getuige dus, jammer dat ze dit niet heeft uitgesproken destijds. Je had wel een getuige, dat lijkt me toch fijn.
Sterkte ook voor jou.
Brenda
Ik was niet de zondebok, maar de verplichte opvolger van haar passie. Haar passie moest en zou ook de mijne zijn. Niet worden maar zijn. Haar wil was wet. Ik was het enige meisje in het gezin. En van mijn moeder kon je niet winnen. Pas na haar overlijden – ik was toen 60 jaar – kon ik me gaan bevrijden van haar dwang en dominantie. Ik ben een aantal jaren innerlijk kwaad geweest op haar, voordat ik het kon gaan loslaten. De bevrijding zat hem in het ongedwongen kwaad kunnen zijn zonder dat het repercussies had.
Dag Moon,
Ook al was jouw rol anders, begrijpelijk dat wat jij meemaakte flink doorwerkte. Knap dat je eindelijk boos kon zijn op je moeder. Ik herinner me goed het dat het me eerst zoveel angst aanjoeg als ik mijn woede voelde, omdat verzet gevaarlijk was.
Alle goeds,
Brenda
Lieve Brenda,
Jouw verhaal lijkt zo op mijn geschiedenis, dat ik er kippenvel van krijg!
Juist het verborgen geobserveerd worden. Dat diep en elke seconde voelen.
En weten: ik zal wéér niet voldoen.Vervolgens de grote angst voor wat de gevolgen zullen zijn van jouw ‘misstap’.
En ook – wat ik pas na jaren kon erkennen – het vermaak dat het haar gaf als je weer eens klein had gemaakt. Voor gek gezet.
Bij mij was het dat ze mij heksenkleding aan gaf met carnaval (ik was een jaar of vijf), terwijl ik een prinsesje of ballerina wilde zijn. Ik werd door haar dagelijks vergeleken met een heks, omdat ik dat vreselijk vond en daar op reageerde. Ik had geen keus: ik ben een dag lang als een heks over straat gegaan. Ik voelde me zó ellendig!
Zelfs op dit platform vond ik maar zelden dat er moeders zijn die op zo een geniepige manier hun dochter pijn willen doen. Dus dankjewel voor de herkenning en erkenning dat dit dus bij meer dochters is gebeurd.
Ook dat de hulpverlening dit niet herkent. Ik heb meer dan 15 jaar therapie achter de rug. Ik kreeg allerlei diagnoses, maar dat het probleem lag bij de stoornis van mijn moeder werd nooit echt gezien. Nu weet ik beter en heb goede hulp gehad. Ik heb de regie over mijn leven terug en dat is zo fijn!
Ik wens je alle steun en vooral ook erkenning voor het leed dat jouw is aangedaan. Dit is niet een eenmalige vreselijke ervaring geweest, maar dit heeft jou (net als mij) diepe wonden aangebracht in je basis van wie je bent en dat je er mag zijn.
En verder: wees zo blij dat je dit bijna onmogelijke hebt overleefd! Geniet van de mooie dingen in je leven en omgeving en geef geen tijd aan de personen die je opnieuw klein en schuldig willen maken!
Liefs, Ingrid
Dag Ingrid,
Ben blij met jouw reactie, al is blij misschien niet het goede woord in dit verband. Ik voel ook veel herkenning in wat je schrijft.
Afschuwelijk dat je moeder je dwong om verleed als heks over straat te gaan en daar schik in had.
Ik denk dat er veel meer verhalen zijn van mensen die een vergaande zondebokrol hadden, maar misschien bestaat er toch nog een taboe om dit te delen.
Het lezen op deze website hielp mij erg om me minder alleen te voelen.
Voor jou ook alle goeds Ingrid. We zijn er door gekomen.
Brenda
Hoi Brenda, het is heel herkenbaar wat je schrijft. Mijn moeder was er ook voortdurend op gefocust om me te laten voelen dat ik slecht en gemeen was. Een rare opmerking van haar was: ‘Als mensen weer eens tegen mij zeggen wat een leuk kind jij bent, denk ik altijd leer iemand eens echt kennen. Ze moesten eens weten hoe jij echt bent.’ Dat is toch heel bizar om tegen je kind uit te roepen? Als kind dacht ik dat er wel iets mis met me moest zijn. Zij kende me tenslotte beter dan ik mijzelf kende. Het duurt lang om de schaamte en het gebrek aan eigenwaarde dat regelmatig opspeelt te herkennen voor wat het is en waar het vandaan komt. Ik kan echt wegzakken in een put van schaamte soms. Door een kleine opmerking, terechte kritiek.. helemaal prima en als volwassene weet ik dat ik en anderen niet perfect hoeven te zijn om mee te mogen doen en geliefd te zijn. Mijn innerlijk kind gelooft dat niet. En dat is zo’n duidelijke erfenis van mijn moeders gestoorde gedrag. Maargoed ik zie het nu. 3 jaar therapie via een coach van het verdwenen zelf heeft me echt verder geholpen. Het was zwaar, maar nu voel ik me zoveel lichter. En dan is er nog die put van schaamte. Kun je nagaan hoe schadelijk een narcistische moeder is voor je zelfbeeld. We komen er wel. Dankjewel voor je verhaal!
Dag Laura,
De schaamte is heel herkenbaar, maar wat ik nu zoveel beter begrijp is dat dit het doel is van zo’n gestoorde ouder, dat de zondebok zich voortdurend schaamt. Mijn therapeut heeft me goed uitgelegd hoe dit werkt (je kunt eens zoeken op de term ‘projectieve identificatie’). Fijn dat jij ook veel aan je coach hebt gehad.
Veel sterkte ook voor jou Laura en bedankt voor je reactie!
Brenda
Beste Brenda,
Bedankt voor jouw openheid over je ervaringen.
Heel herkenbaar ook bij mijn moeder!
De zogenaamde grapjes op feestjes die iedereen dan oppakt als een grapje maar jij weet dat je moeder deze meent.
En het lachen voel je dan alsof ze jou uitlachten. Wat soms ook zo was maar niet zoals jij het denkt.
Iedereen die je moeder lijkt te mogen want ze is een compleet ander persoon in de buitenwereld zodat je gaat denken dat het wel aan jou moet liggen want zij was immers perfect.
Mijn moeder had zelfs een heel ander accent als zij praatte met andere mensen. Mega ABN terwijl ze een accent heeft.
Ik weet niet of anderen dit herkennen, maar mijn moeder kon hele lange gesprekken hebben met mensen en daarna diezelfde persoon helemaal belachelijk maken achter haar rug achter gesloten deuren.
Was een keer met mijn moeder in de stad, komen we een vriend van mij tegen die mijn moeder zei dat ze een mooie dochter heeft.
Mijn moeder kreeg het voor elkaar te zeggen dat hij haar andere dochter moest zien, die is veel mooier. (mijn gouden zusje die altijd opgehemeld werd maar toch ook wel haar ogen heeft geopend )
Die vriend zei toen hardop tegen mij dat ik een slechte moeder heb in haar bijzijn. zei ze ook nog: ja maar die is echt veel mooier….
Hij had het met mij te doen en liep verder.
Mijn moeder was zich van geen kwaad bewust uiteraard, maar ze genoot zichtbaar.
Als ik dat van anderen lees heb ik gemengde gevoelens. aan de ene kant voel ik me niet alleen, en aan de andere kant is het zo triest te lezen hoeveel mensen hieronder lijden.
Het is onvoorstelbaar dat een ouder een kind letterlijk het licht niet in de ogen gunt en zichtbaar geniet van de pijn van dat kind.
Het is ook zo moeilijk voor te stellen en toe te geven dat een moeder, laat staan je eigen moeder zoiets zou kunnen doen.
Ik was/ben een waarheidsbrenger, was een spiegel daardoor voor mijn moeder.
Het wijze kind met vragen waar ze het antwoord niet van kende en gaf mij dat de schuld dat ik domme vragen stelde..
Achteraf begrijp ik goed waarom ze mij haatte.
Ik zag haar voor wie ze was, ik wilde al niet bij haar op schoot toen was ik 3.
Was niet te manipuleren met geld, tijd, of aandacht, en had mijn eigen mening.
Er is niets wat een narcist zo erg haat als een persoon die de waarheid ziet achter het masker.
Een kind dat haar imago kan afbreken tot op de enkels, wat een last om te dragen..
Het enige wat ik wilde was een verantwoordelijke ouder die eerlijk was.
Kennelijk erg moeilijk.
Omdat ik haar nu helemaal zie voor wie zij is en waarom kan ik het haar vergeven.
Mijn moeder heeft ook een afschuwelijke jeugd gehad. Niet dat ik daar nu veel medelijden mee heb want ze heeft het mij ook aangedaan, maar wel meer begrip.
En met begrip komt zachtheid.
Niet dat ik haar nog in mijn leven wil, maar haar woorden raken mij niet meer omdat ik haar gekwetste kind nu beter kan zien. Dat was voor mij de sleutel.
Niet dat ik al helemaal van de gevolgen af ben, als dit al echt mogelijk is.
Moeite met contacten, vertrouwen al gaat dit beter, authentiek zijn zodat daar geen energie meer aan verloren gaat. Wil niet ook een masker net als zij. Erachter komen wat mijn passies zijn aangezien je die niet mocht ontwikkelen.
Het is als beginnen aan een wedstrijd maar je moet de startstreep nog zien te vinden voor je kunt beginnen.
Tenslotte kun je pas echt helen en binden als je erachter komt wat je echt wil in het leven. Dit blijft een issue tot nu toe. iemand tips?
Verder wens ik iedereen hier zo ongelooflijk veel succes op hun pad.
Ik heb gehoord dat narcistische ouders vaak erg jaloers zijn op hun kinderen, een spiegel van vergane glorie. Dus willen ze je klein houden om toch nog relevant te blijven. controle over de uitkomst.
met andere woorden:
Jullie zijn allemaal veeeel beter dan de narcistische ouder, en dat vonden deze narcisten niet tof.
Ga verder met deze wetenschap en houdt het hoofd omhoog.
jullie zijn geweldig. ❤️
Groeten Nikie
Dit is erg herkenbaar. De grapjes van mijn vader zat altijd een verborgen neerbuigende, vernederende boodschap, die anderen niet oppakte, zelfs soms leuk vonden en dat zeiden. Poosje selectief mutisme gehad, daarna vooral “fawn response” Hulpverlening in sociale vaardigheden gehad en dat werd thuis weer neergehaald. Ben ook de waarheidsverteller in gezin geweest maar was altijd, je bent negatief, of dat is gebeurd of je trekt het je te gevoelig en persoonlijk aan, ik moest tot 10 tellen i.p.v. mijn vader die agressie toonde.
De lichamelijke klachten ken ik ook. Eerst heb ik al te hoge cortisol gehad toen ik 14 was en een te hoge spanningsboog, waardoor ik ook black-outs kreeg, sommige zagen mij dan wel bleek worden, ik kon en kan nog steeds niet goed tegen iets teveel stress – ook HSP’er dus spanningen zorgden altijd al voor darmproblemen en misselijkheid. Ben later depressief geworden en weer was ik negatief, je hebt een gedragsprobleem, psychiater gaf mij alleen pilletje zonder gesprek, daarna CVS ontwikkeld, waarvan ik degelijk denk dat het door narcistisch misbruik komt. Ik werd zo vaak als ‘labiel’ neergezet en dat is ze nog gelukt ook op jonge leeftijd toen ik ziek was en ze mij een IQ test hebben laten doen op 12jarige leeftijd. Ik kreeg twee boodschappen mee , mijn moeder (stockholm syndroom, gedeelde psychopathie) zei weleens, je kunt MAVO misschien wel aan maar het IQ plaatje is wel handig want dan kom je tenminste ergens in een instelling, aangezien ik dit altijd geloofde is het hun ook nog gelukt, het ‘lage score’ mij meer aangepraat is en beïnvloed, geen stimulans, alleen nare antwoorden, ook van mijn moeder, die later steeds gemener werd. Heb wurging meegemaakt in een kamertje ernaast bij visite met de deur dicht, heeft hij heel lang mijn keel dichtgeknepen totdat ik bijna geen lucht meer kreeg, losgelaten, ik denk dat ik daar degelijk hersenschade van heb geleden (langzame reactievermogen), ook denk ik zeker te weten, omdat het zolang was, daar nierfalen van gehad, in shock geweest en helemaal bleek geworden en in verdriet, vernederend door visite moest lopen en naar boven bestraft (omdat mijn buurjongen en ik te langzaam een game afsloot, nou dat was binnen 5min, en verwachten dat kinderen van 9 netjes de hele tijd bij de visite moet zitten.
Ook is er bij mijn buurjongen ‘huiselijk geweld’ geweest, die moeder noemde mij altijd lui en liet mijn films zien zoals ‘scream – horror’ Ik ben hier altijd bang van geweest en nachtmerries maar nooit verteld. Mijn moeder vertelde doodleuk dat ze die moeder niet leuk vond maar zei er nooit wat van, kwam niet voor mij op.