Juist op de zwaarste momenten heb je jezelf nodig

Er zijn dagen dat alles terugkomt. Een opmerking, een toon, een blik, en ineens ben je er weer. Terug in die oude onveiligheid. Getriggerd, overspoeld, lamgeslagen. Ken jij die momenten?

Wat je ervaart, past bij de nawerkingen van dwingende controle en psychisch geweld. Of je het nu meemaakte in het gezin waar je opgroeide en/of in een destructieve relatie – wanneer een ander systematisch bepaalde wie je was en wat je mocht voelen, raakt dat iets dieps. De verbinding met jezelf werd aangetast, soms al voordat je wist dat die er had moeten zijn.

Hierdoor kan het zijn dat je in alledaagse situaties ineens overspoeld raakt, zonder te begrijpen waarom. Dat je het gevoel hebt van voren af aan te beginnen, terwijl je zo hard werkt aan je herstel. Dat je moeite hebt om jezelf vast te houden op de momenten dat het zwaar is. Dit hoort erbij.

Herstel na narcisme is niet de afwezigheid van stormen. Herstel is leren wat je fundament is – en daarop kunnen terugvallen als de grond onder je voeten weer beweegt.

“Het werken aan je basis, het bouwen van een fundament als dit er eerder nooit is geweest, is het allerbelangrijkste dat jij voor jezelf kunt doen. Met dit fundament kun jij stormen doorstaan,” schrijft Iris Koops.

Narcistische mishandeling in de jeugd: wanneer een fundament nooit de kans kreeg te groeien

Marieke groeide op in een gezin waar ze geen grond onder haar voeten had. Haar vader was afwezig en haar moeder bepaalde wie ze was, wat ze voelde en wat ze waard was. Op goede dagen was er warmte, maar die warmte had altijd een prijs. Op slechte dagen werd alles wat Marieke dacht te weten over zichzelf afgebroken. Stelselmatig, jaar na jaar.

Als volwassene leefde ze in een voortdurende staat van waakzaamheid. Ze vermeed conflicten, paste zich aan, hield zich klein. Niet omdat ze dat wilde, maar omdat ze niet wist hoe het anders moest. Elke uitdaging – een moeilijk gesprek, tegenslag, gedoe op haar werk – voelde als een grote bedreiging. Ze had geen houvast. Geen innerlijke stem die zei: ‘dit komt goed. Dit kun jij aan’.

“Ik was zo bang voor ‘stormen’,” vertelt Marieke. “Alles wat spannend of onzeker was voelde direct als een bedreiging. Ik wist niet hoe ik mezelf moest vasthouden.”

In therapie begon ze langzaam te begrijpen waarom. Haar fundament was niet stuk, het was haar nooit toegestaan dit te bouwen. Ze diende slechts als verlengstuk van haar narcistische moeder, waarbij haar eigen levensenergie werd afgetapt. Bij narcistische mishandeling in de jeugd wordt elk begin van eigenheid stelselmatig afgebroken. Dus leerde ze zich volledig op haar moeder te richten, op iedereen buiten haarzelf.

In therapie leerde Marieke zichzelf vast te houden. Haar therapeut was daarin een veilige spiegel; iemand die zag wat zij zelf nog niet kon zien. Dat ze steviger was dan ze dacht. Dat ze stormen had overleefd, terwijl ze dit zichzelf nooit had toegeschreven.

“Op een gegeven moment merkte ik dat een moeilijke situatie me niet meer volledig omver gooide. Dat ik er wat door wankelde, maar daarna al snel weer overeind kwam. Dat was het moment dat ik begreep: ik was al aan het bouwen en ga mijn fundament nu verder verstevigen”.

Dwingende controle in een partnerrelatie: wanneer een destructieve relatie je fundament uitholt

Thomas had geen makkelijke jeugd, maar hij had ook iets meegekregen: een vader die in hem geloofde. Die kleine kern van vertrouwen droeg hij altijd bij zich. Hij was niet onbeschadigd opgegroeid, maar hij had iets om op terug te vallen.

Tot hij Eva ontmoette. Wat begon als een intense liefde, werd in de loop van jaren een sluipend proces van ondermijning. Eva was de moeder van zijn kinderen, en ook de persoon die zijn zelfvertrouwen en zijn gevoel van werkelijkheid systematisch aantastte. Niet in één klap, maar in duizend kleine momenten. Een opmerking hier, een verdraaiing daar. Hij kreeg structureel terug dat hij te gevoelig was, te weinig deed, nooit genoeg was.

“Ik begreep lange tijd niet wat er gebeurde,” vertelt Thomas. “Ik dacht: ik heb toch een fundament? Maar achteraf zag ik hoe het was uitgehold. Steen voor steen.”

Toen de destructieve relatie eindigde wist Thomas niet meer wie hij was zonder die constante strijd. De storm was voorbij, maar de schade zat diep. Het was in die periode dat hij de boeken van Iris Koops vond. “Ik las en dacht: dit ben ik. Dit is wat er is gebeurd.” Voor het eerst had hij woorden voor iets wat hij wel voelde maar niet kon benoemen. Het besef dat zijn zelf er nog was – beschadigd, maar niet verdwenen – gaf hem iets om aan te werken.

“Wat me het meest heeft geholpen is het inzicht dat mijn fundament mijn verantwoordelijkheid is. Niet wat er is gebeurd; dat is mij aangedaan. Maar wat ik er nu mee doe, hoe ik mijn leven weer opbouw. Voor mijzelf en mijn kinderen. Die investering in mezelf, dat kan niemand me afnemen.”

Thomas bouwt. Aan zichzelf, aan zijn rol als vader, aan een leven dat van hem is.

Wil je meer lezen over herstellen van narcistische mishandeling? Ontdek de boeken van Iris Koops die velen tot steun zijn geweest.

Herstellen is leren vertrouwen op je eigen fundament.

Of je nu bent opgegroeid met narcistische mishandeling en de verbinding met jezelf nooit hebt kunnen maken, of een fundament had dat werd uitgehold door een destructieve relatie: de weg terug naar jezelf begint met hetzelfde. Met de bereidheid om te investeren in wie je diep van binnen bent.

“Ook al zullen er zich nog genoeg uitdagingen voordoen, doordat je jezelf bij de hand hebt genomen, weet je dat je het ergste gehad hebt. Elke nieuwe dag valt er weer veel te leren. Niet alleen over het leven, maar vooral over jezelf.” – Iris Koops

De storm raast uit. En jij bent er nog.

Wil je leren jezelf vast te houden, ook als het zwaar is? Via onze website vind je gespecialiseerde begeleiding en de boeken van Iris Koops. Je hoeft dit niet alleen te doen.

Met dank aan juud voor de illustratie, zie https://elfjesbyjuud.nl/