Er zijn dagen dat alles terugkomt. Een opmerking, een toon, een blik, en ineens ben je er weer. Terug in die oude onveiligheid. Getriggerd, overspoeld, lamgeslagen. Ken jij die momenten?
Wat je ervaart, past bij de nawerkingen van dwingende controle en psychisch geweld. Of je het nu meemaakte in het gezin waar je opgroeide en/of in een destructieve relatie – wanneer een ander systematisch bepaalde wie je was en wat je mocht voelen, raakt dat iets dieps. De verbinding met jezelf werd aangetast, soms al voordat je wist dat die er had moeten zijn.
Hierdoor kan het zijn dat je in alledaagse situaties ineens overspoeld raakt, zonder te begrijpen waarom. Dat je het gevoel hebt van voren af aan te beginnen, terwijl je zo hard werkt aan je herstel. Dat je moeite hebt om jezelf vast te houden op de momenten dat het zwaar is. Dit hoort erbij.
Herstel na narcisme is niet de afwezigheid van stormen. Herstel is leren wat je fundament is – en daarop kunnen terugvallen als de grond onder je voeten weer beweegt.
“Het werken aan je basis, het bouwen van een fundament als dit er eerder nooit is geweest, is het allerbelangrijkste dat jij voor jezelf kunt doen. Met dit fundament kun jij stormen doorstaan,” schrijft Iris Koops.
Narcistische mishandeling in de jeugd: wanneer een fundament nooit de kans kreeg te groeien
Marieke groeide op in een gezin waar ze geen grond onder haar voeten had. Haar vader was afwezig en haar moeder bepaalde wie ze was, wat ze voelde en wat ze waard was. Op goede dagen was er warmte, maar die warmte had altijd een prijs. Op slechte dagen werd alles wat Marieke dacht te weten over zichzelf afgebroken. Stelselmatig, jaar na jaar.
Als volwassene leefde ze in een voortdurende staat van waakzaamheid. Ze vermeed conflicten, paste zich aan, hield zich klein. Niet omdat ze dat wilde, maar omdat ze niet wist hoe het anders moest. Elke uitdaging – een moeilijk gesprek, tegenslag, gedoe op haar werk – voelde als een grote bedreiging. Ze had geen houvast. Geen innerlijke stem die zei: ‘dit komt goed. Dit kun jij aan’.
“Ik was zo bang voor ‘stormen’,” vertelt Marieke. “Alles wat spannend of onzeker was voelde direct als een bedreiging. Ik wist niet hoe ik mezelf moest vasthouden.”
In therapie begon ze langzaam te begrijpen waarom. Haar fundament was niet stuk, het was haar nooit toegestaan dit te bouwen. Ze diende slechts als verlengstuk van haar narcistische moeder, waarbij haar eigen levensenergie werd afgetapt. Bij narcistische mishandeling in de jeugd wordt elk begin van eigenheid stelselmatig afgebroken. Dus leerde ze zich volledig op haar moeder te richten, op iedereen buiten haarzelf.
In therapie leerde Marieke zichzelf vast te houden. Haar therapeut was daarin een veilige spiegel; iemand die zag wat zij zelf nog niet kon zien. Dat ze steviger was dan ze dacht. Dat ze stormen had overleefd, terwijl ze dit zichzelf nooit had toegeschreven.
“Op een gegeven moment merkte ik dat een moeilijke situatie me niet meer volledig omver gooide. Dat ik er wat door wankelde, maar daarna al snel weer overeind kwam. Dat was het moment dat ik begreep: ik was al aan het bouwen en ga mijn fundament nu verder verstevigen”.
Dwingende controle in een partnerrelatie: wanneer een destructieve relatie je fundament uitholt
Thomas had geen makkelijke jeugd, maar hij had ook iets meegekregen: een vader die in hem geloofde. Die kleine kern van vertrouwen droeg hij altijd bij zich. Hij was niet onbeschadigd opgegroeid, maar hij had iets om op terug te vallen.
Tot hij Eva ontmoette. Wat begon als een intense liefde, werd in de loop van jaren een sluipend proces van ondermijning. Eva was de moeder van zijn kinderen, en ook de persoon die zijn zelfvertrouwen en zijn gevoel van werkelijkheid systematisch aantastte. Niet in één klap, maar in duizend kleine momenten. Een opmerking hier, een verdraaiing daar. Hij kreeg structureel terug dat hij te gevoelig was, te weinig deed, nooit genoeg was.
“Ik begreep lange tijd niet wat er gebeurde,” vertelt Thomas. “Ik dacht: ik heb toch een fundament? Maar achteraf zag ik hoe het was uitgehold. Steen voor steen.”
Toen de destructieve relatie eindigde wist Thomas niet meer wie hij was zonder die constante strijd. De storm was voorbij, maar de schade zat diep. Het was in die periode dat hij de boeken van Iris Koops vond. “Ik las en dacht: dit ben ik. Dit is wat er is gebeurd.” Voor het eerst had hij woorden voor iets wat hij wel voelde maar niet kon benoemen. Het besef dat zijn zelf er nog was – beschadigd, maar niet verdwenen – gaf hem iets om aan te werken.
“Wat me het meest heeft geholpen is het inzicht dat mijn fundament mijn verantwoordelijkheid is. Niet wat er is gebeurd; dat is mij aangedaan. Maar wat ik er nu mee doe, hoe ik mijn leven weer opbouw. Voor mijzelf en mijn kinderen. Die investering in mezelf, dat kan niemand me afnemen.”
Thomas bouwt. Aan zichzelf, aan zijn rol als vader, aan een leven dat van hem is.
Wil je meer lezen over herstellen van narcistische mishandeling? Ontdek de boeken van Iris Koops die velen tot steun zijn geweest.
Herstellen is leren vertrouwen op je eigen fundament.
Of je nu bent opgegroeid met narcistische mishandeling en de verbinding met jezelf nooit hebt kunnen maken, of een fundament had dat werd uitgehold door een destructieve relatie: de weg terug naar jezelf begint met hetzelfde. Met de bereidheid om te investeren in wie je diep van binnen bent.
“Ook al zullen er zich nog genoeg uitdagingen voordoen, doordat je jezelf bij de hand hebt genomen, weet je dat je het ergste gehad hebt. Elke nieuwe dag valt er weer veel te leren. Niet alleen over het leven, maar vooral over jezelf.” – Iris Koops
De storm raast uit. En jij bent er nog.
Wil je leren jezelf vast te houden, ook als het zwaar is? Via onze website vind je gespecialiseerde begeleiding en de boeken van Iris Koops. Je hoeft dit niet alleen te doen.
Met dank aan juud voor de illustratie, zie https://elfjesbyjuud.nl/
6 reacties op “Juist op de zwaarste momenten heb je jezelf nodig”
Herkenbaar. Op de momenten dat ik het het moeilijkst had pakte ik een boek van Iris erbij. Die lagen een tijd op mijn nachtkastje ,ze voelden als een lifeline. Wat ik ook herken is jezelf onderschatten. Ben door veel stormen gekomen terwijl ik dacht dat ik om het minste onderuit ging. Tot mijn therapeut zei: ‘elke keer vertel je bij een moeilijke situatie dat je niet ging redden, maar je zit hier en je hebt het gered. Je bent heel sterk!’. Zo had ik het nooit gezien. Ik had geleerd om mezelf als zwak en probleemgeval te zien. Als ik kijk naar mijn zusjes die erg werden voorgetrokken: zij piepen om het minste geringste. Ik niet. Begin te geloven dat er echt wel power in mij zit.
Heel mooi en oprecht verwoord. Dank.
Ik kan niet mijn leven in vogelvlucht vertellen. Wel kan ik je zeggen dat dwingende controle ook mijn leven heeft bepaald. Mijn moeder had veel issues en ik was degene die haar haat, heftige emoties, haar sarcasme mocht incasseren.
Zij bepaalde alles. Zelfs de vrienden die ik had of welke hobby’s ik had (of niet had). Welke kleding ik droeg, of ik bij een vriendinnetje mocht spelen en hoeveel privé ik had (geen dus).
Wel voelde ik dat er iets niet klopte. Maar jarenlang heb ik er mijn vinger niet op kunnen leggen. Zelf als anderen ernaar vroegen: ‘ Is het wel oké bij jouw thuis? ‘ Dan kon ik daar niet op antwoorden. Ik deed toch zo goed mijn best en dan was het toch goed thuis?
Dit is doorgegaan tot na mijn veertigste (!). Terwijl ik vanaf mijn achttiende bezig was met zoeken naar hulp. Ik heb zo veel verschillende therapie gehad in de twintig jaar erna! Maar ja, er werd wel gezien dat ik angsten en andere problemen had en veel dingen vermeed, maar de oorzaak bleef onzichtbaar. (Jouw moeder kan toch niet zó erg zijn ?! Het is je Moeder!).
Nu ik een aantal jaar geleden er eindelijk achter kwam hoe het echt in elkaar zat, kon ik ook de juiste hulp zoeken. En ik kon helen en groeien!
Natuurlijk zijn niet alle problemen al opgelost. Ik ben wel op het goede pad.
Dit weekend werd ik weer even met mijn neus op de feiten gedrukt. Een gezellige lunch met vrienden van mijn partner. De man in het gezelschap gaat nu door een moeilijke periode. Hij vertelde daarover. Vooral hoe moeilijk hij het vindt om te reizen (bus, trein, auto, vliegtuig). Ik heb daar ook veel problemen mee gehad. Het ging beter, hoewel het vliegtuig nog een stap te ver is. Voor het eerst sinds een paar jaar had ik weer een volledige paniekaanval in het restaurant. Niet dat iemand dat gemerkt heeft (natuurlijk).
De dagen erna waren ook lastig met kleine aanvallen. Was ik ziek of was het de nasleep van de herbelevingen?
Ik weet dat dit kan gebeuren. Toch ben ik elke keer weer verrast dat het zo heftig is. Maar ik weet ook dat met tijd ook dit milder wordt en ik weer verder kan op mijn pad naar vrijheid.
Hou vol en wees lief voor jezelf!
Veel liefs,
Ingrid
Direct bij de eerste zin reageer ik met JA. Vannacht nog. Het is zo fijn om mezelf te kunnen/mogen bevestigen. Dat heb ik ten leste geleerd van mijn coach, een echte ervaringsdeskundige met de empathie die ik nodig had. Ik wist vannacht dus (en al die andere keren) wat me overkwam en kon mezelf zo goed tot rust brengen (gaat niet altijd zo goed hoor) dat ik hier nu lekker kwiek en fit zit! Heb ondertussen het hele bovenstaande verhaal gelezen. Fijn dat ook dit genoemd wordt.
Als een vriendje iets uitlegde dan nam mijn moeder het wel aan. Mijn eerdere uitleg nam ze (vrijwel) nooit aan. (1) En mij is altijd verteld dat ik nogal gevoelig ben, (2) te goed van vertrouwen en voorgehouden dat ik i.t.t. mijn zus (3) niet goed met geld om kan gaan. Het eerste klopt, ik ben een HSP ontdekte ik na 56 jaar. Het tweede klopt niet en het derde helemaal niet, wat dat betreft is het precies andersom. Mijn zus is daar gelukkig eerlijk over.
Terwijl dat vriendje dan bijvoorbeeld helemaal geen verstand had van het onderwerp maar het heel mooi wist te verwoorden en het ook echt overkwam alsof hij er ALLES van wist zonder ook maar een spoortje van twijfel.
En ik stel mij mijn leven lang al op als Wie ben ik wanneer ik zou doen alsof wat ik zeg of hoe ik het zie dat dat de enige mogelijkheid/waarheid is hoe iets zit? Ik laat altijd ruimte omdat het zo kan zijn dat ik het mis heb of iets over het hoofd heb gezien. Dat vindt ik volledig logisch want ik ben ook maar een mens en ik wil het eerlijk brengen.
De ellende was altijd dat ik dan niet serieus werd genomen. En dat vriendje dat in diverse van die gevallen echt de ballen verstand had waar hij het over had maar er wel een heel mooi verhaal van kon maken dan echt heel overtuigend overkwam en ik dan toevallig over dat onderwerp wel veel wist (dat ging vaak over werktuigbouwkundige dingen of mechanica) omdat ik altijd al een fascinatie heb gehad voor hoe iets in elkaar zit of hoe een brandstofmotor exact werkt en altijd aan het sleutelen was en daar goed in ben. Er zijn vele zaken waar ik geen verstand van heb of weinig interesse voor heb. Krijg ik daar een vraag over dan ga ik niet net doen alsof en een fantastisch antwoord formuleren. Dan help ik iemand toch helemaal niet die met een vraag zit en dan mogelijk totaal op het verkeerde been wordt gezet. En zoals ik het verder zie, dan help je jezelf toch ook helemaal niet voor de lange termijn. Op de korte termijn zou ik mij dan ook niet echt geweldig voelen wanneer iemand (onterecht) denkt DE oplossing van mij te hebben gekregen terwijl dat in werkelijkheid helemaal niet zeker is.
Ik herken veel in het begin van het verhaal van Thomas. Uitzondering is dat ik na mijn huwelijk met de moeder van mijn kinderen (waren 16jr samen) niet de boeken van Iris of elders de informatie vond wat er gebeurd was en in de co-oudersschapsrelatie nog steeds gaande was. Wel merkte ik dat ze achter mijn rug om mij in een kwaad daglicht plaatste in de buitenwereld ten gunste van zichzelf. Ik werd gemeden en/of er werd neerbuigend gedaan echter erover gesproken werd er niet. En ik maar mijn best doen, ik begreep er weinig van. De impact is groot als je beiden in een klein dorp woont.
En ondertussen was ik in de volgende destructieve relatie beland. Daarin ging het veel heftiger (behalve de eerste paar maand love bombing) en kreeg ik duidelijker figuurlijke verwoestende klappen en narcistische aanvallen voor mijn kiezen. Ik had alleen nog geen idee wat het was en zolang het niet erkend werd werd het voor mij ook niet een soort van echt echt. Of wilde ik er zelf misschien ook wel niet aan. Het kan toch niet waar zijn dat je eigen vriendin/vrouw je zulke dingen aandoet terwijl er 4 jonge kinderen (2 van haar, 2 van mij) bij betrokken zijn? Wel dus, maar geen wonder dat ik het zelf zovele jaren niet kon geloven. Geen wonder dat mensen je niet geloven wanneer je probeert te vertellen wat er aan het gebeuren is. Want dat stap je er toch uit? Ja huh, waaruit dan toch? En waarom Wat doe ik dan verkeerd?
13 jaar later (de oudste 2 hebben ondertussen de volwassen leeftijd bereikt) vond ik wel wat er aan de hand was (deze website, vooral de boeken van Iris, andere goede boeken en de juiste therapie).
En nu een aantal maanden later bouw ik net als Thomas aan mijzelf, aan mijn rol als vader en aan mijn leven dat van mij is. Het heeft gelukkig nooit zo gevoeld dat ik de verbinding met mijzelf niet had. Wel overduidelijk als mijn fundament dat (verborgen) werd uitgehold.
En elke dag ervaar ik dat er veel te leren is. En dat voelt heerlijk, voelt goed, voelt eerlijk! En het voelt als ontsnappen uit een lange duistere tunnel die met deze nieuwe fantastische kennis ineens doorzichtig werd en aan het oplossen is. En IK ben er nog.
hi ik zou vooral concrete praktische adviezen willen over wat ik kan doen alvast bedankt!