Stap voor stap werd het leven kleiner. Niet met één grote gebeurtenis, maar zo geleidelijk dat je het zelf nauwelijks doorhad. Minder vrijheid, minder contacten, minder contact met wie je zelf was. Dit is hoe dwingende controle werkt; in een partnerrelatie, maar ook binnen een gezin, op de werkvloer of in een groep.
Wat het zo moeilijk maakt is dat het van buitenaf onzichtbaar blijft. De pleger zet naar buiten toe een heel ander gezicht neer. Vrienden, familie, hulpverleners: zij zien iemand die charmant en redelijk overkomt. Wat er achter de voordeur (of achter de schermen) gebeurt, blijft verborgen. En het slachtoffer, geïsoleerd en vervreemd van zichzelf en anderen, heeft vaak geen woorden meer voor wat er werkelijk speelt.
Het verhaal van Karen
In haar blog 1) beschrijft Karen hoe dwingende controle haar leven langzaam overnam. Haar verhaal is herkenbaar voor veel slachtoffers, ongeacht de context waarin de mishandeling plaatsvond.
De drie sporen ontvouwden zich elk op hun eigen manier, elk onzichtbaar voor de buitenwereld.
Haar vrijheid werd sluipenderwijs afgenomen. Eerst kleine dingen: waar ze naartoe ging, met wie ze praatte, hoe ze gekleed ging. Regels die dagelijks veranderden, zodat ze nooit wist waar ze aan toe was. ‘Ik deed mijn best de onvoorspelbaarheid te begrijpen, te volgen en het liefst de eventuele uitbarstingen voor te zijn.’
Haar sociale leven verdween. Vrienden raakten ze kwijt. Familierelaties verslechterden. Ze hield de schijn op naar de buitenwereld, want samen naar verjaardagen of familiegelegenheden gaan was iets dat ze het liefst meed. Hij schepte er een vreemd genoegen in haar voor schut te zetten in bijzijn van anderen. Dit patroon herkennen veel slachtoffers, ook in gezins- of werksituaties: het sociale netwerk wordt doelbewust uitgehold, zo subtiel dat de omgeving het niet ziet.
En haar eigenwaarde brokkelde af. Beetje bij beetje. Ze leerde zichzelf onzichtbaar te maken, want onzichtbaar zijn gaf de meeste rust. ‘Dat het een soort onzichtbare muur werd waarbinnen ik gevangen zat zag ik niet. Ik deed mijn best mee te bewegen met zijn leven dat ook het mijne was geworden.’
Dit alles afgewisseld met momenten van warmte en goedkeuring. Die cocktail hield haar vast én maakte de mishandeling onzichtbaar voor wie er niet in zat. Zo word je gevangen gezet in een werkelijkheid die van buitenaf niet zichtbaar is.
Woorden geven aan wat zo moeilijk uit te leggen is
Een van de zwaarste gevolgen van dwingende controle is dat slachtoffers zelf de woorden kwijtraken voor wat ze meemaken of hebben meegemaakt. Karen beschrijft hoe ze jarenlang haar mond hield. Hoe ze zichzelf had aangeleerd niets meer te uiten. Hoe ze pas veel later ontdekte dat haar gezicht niets meer verried van wat ze vanbinnen voelde. Dit herkennen veel slachtoffers: de vaardigheid om te voelen en te uiten wordt systematisch afgeleerd.
Op onze vernieuwde website voor professionals staat beschreven hoe de drie sporen van dwingende controle eruitzien: vrijheid afnemen, isoleren en ondermijnen. Welke tactieken plegers concreet inzetten en wat dat doet met iemand.
Die kennis is niet alleen voor professionals. Als slachtoffer kun je er het patroon in herkennen zoals het werkelijk is, zwart op wit, wetenschappelijk onderbouwd. Dat geeft hopelijk erkenning: het was echt, het klopte, het lag niet aan jou. En je kunt de website doorsturen aan een hulpverlener, aan familie, aan iemand die iets merkt maar het niet kan benoemen.
Lees hier verder:
https://professionals.verdwenenzelf.org/dwingende-controle-in-de-praktijk/
Hoe meer mensen om een slachtoffer heen dwingende controle herkennen én serieus nemen, hoe eerder hij of zij de hulp vindt die ze verdienen.
1) Lees hier de blog van karen: ik-heb-mijn-vleugels-weer-hervonden
2 reacties op “Gevangen in een werkelijkheid die van buitenaf niet zichtbaar is”
Dat geisoleerd worden vond ik het ergste. Mijn ex kwam tussen mij en iedereen die ik kende. Hoe ze zich er tussen wrong was niet de vinger op te leggen, maar het gebeurde wel. En ik herken wat hier beschreven wordt, maakt het weer duidelijker.
Toen het me gelukt was uit die relatie te komen kreeg ik wel weer contact met een paar (velen hadden als een baksteen laten vallen, dat wel). Die zeiden dat ze geen goed gevoel bij haar hadden maar niet wisten hoe ze mij konden bereiken. Letterlijk en figuurlijk. Nu ik dit opschrijf denk; hoe is dit mij gebeurt. Maar ja het gebeurt veel mensen. Daaro zo belangrijk dat dit bekender wordt.
Mijn plaats binnen mijn familie wordt langzaam uitgegumd. In de loop der jaren zijn verschillende verhalen over mij gaan circuleren. Ze zijn overgenomen en doorverteld, waardoor mijn eigen werkelijkheid steeds minder ruimte kreeg. Wat ik zelf heb meegemaakt en nog steeds meemaak, lijkt nauwelijks van belang.
Misschien kan er ooit ruimte ontstaan om naast de verhalen die al zo lang bestaan ook te vragen naar mijn ervaring. Niet om partij te kiezen of onmiddellijk conclusies te trekken, maar om het hele verhaal te willen kennen.
Ik ben sinds 2007 officieel gescheiden. Toch zijn de gevolgen van dwingende controle niet met de scheiding verdwenen. Ze werken door in beeldvorming, afstand en uitsluiting. Dat gebeurt niet altijd bewust. Maar de gevolgen zijn wel echt: afstand wordt normaal en iemands plaats binnen de familie verdwijnt steeds verder uit beeld.
Zo raak je niet alleen vrienden en kennissen kwijt. Je kunt ook je plaats verliezen als moeder, dochter, zus en tante.
Een scheiding beëindigt een huwelijk. Niet altijd de controle en de gevolgen ervan. Die kunnen een leven lang doorwerken.