Dit is een gastcolumn van Merel.
De gevolgen van opgroeien in een onveilig nest zijn vaak groot. Veel symptomen zijn voor de buitenwereld wel te plaatsen wanneer je denkt aan weinig mensen durven vertrouwen, continu aanstaan, een instabiel zelfbeeld, een extreem kritische innerlijke criticus en zo kan ik nog wel even doorgaan. Maar weet je dat de gevolgen ook tot uiting kunnen komen op een geheel ander gebied? En dan heb ik het over plannen van leuke activiteiten. Wat een plezierig vooruitzicht zou moeten zijn, is voor mij allesbehalve dat. Nee, het plannen van plezierige activiteiten met de mensen waar ik het meest van hou, is een zware last op mijn schouders. Ik kan het niet.
Het gekke is: ik kan je precies vertellen wat er gebeurt. Hoe en waardoor. En ik begrijp het ook. Het lukt me alleen niet om het te veranderen. Zelfs niet na jaren therapie.
Al van jongs af aan ben ik verantwoordelijk gehouden voor de sfeer in mijn familie. Ik had te maken met een moeder met sterk narcistische trekken. Alles draaide om haar welzijn. En daar werd ik door haar en mijn afwezige vader verantwoordelijk voor gemaakt. Ik kreeg daarmee een zware last te dragen. Want alles was goed als mijn moeder maar blij was. Of in ieder geval stabiel. Er was geen ruimte voor mijn emoties, want die kon mijn moeder met haar fragiele stelsel niet dragen. Liet ik verdriet, angst, boosheid of pijn zien, dan kreeg ik steevast te horen: “Wat doe je je moeder aan!?” of “Je verpest ook altijd alles!” En dat was meteen het teken dat ik alleen liefde verdiende als ik me van mijn beste kant liet zien. Voor mijn echte gevoelens was geen ruimte. Sterker nog: ik werd ervoor gestraft door de stiltebehandeling (soms dagenlang), boosheid, maar ook werd aan menigeen verteld wat voor slechte dochter ik was dat ik mijn ouders dit aandeed. En wat ik ze dan precies aandeed, was mij niet duidelijk. Maar dat iedereen in de familie vol medelijden achter mijn ouders stond want “ze hadden het zo zwaar met een dochter als ik” was wel voelbaar. Liefde kon ik verdienen. En alles wat er verkeerd ging, was mijn fout. Dat dit alles leidde tot anorexia in mijn puberteit, depressie en zelfs een doodswens maakte het natuurlijk alleen nog maar erger voor mijn ouders. Ik bevestigde immers hoe er over mij gedacht werd. En daarnaast stond ik er alleen voor. Ik zocht zelfstandig hulp bij een psycholoog en kon me daardoor toch redelijk staande houden. Al werd er in die tijd nog niet gekeken naar het systeem achter de individuele problemen.
Op uitjes, vakanties en feestdagen lag er nog eens extra druk. Dan MOEST het perfect zijn. De buitenwereld moest zien dat wij het ideale gezin waren. En o wee, als dat beeld werd verpest. Je snapt dat de last daardoor extra hoog werd voor mij. Ik had al te dealen met mijn eigen mentale issues en moest ook nog eens een grote verantwoordelijkheid dragen. Toen me dat niet lukte en ik midden in een vakantie in huilen uitbarstte, heb ik de rest van ons verblijf te horen gekregen hoe ik de vakantie had verpest. Dat ging jaren zo door. Tot mijn 35ste bleef ik voor mijn moeders welzijn zorgen, ook al had ik een eigen gezin. En toen ik door een burn-out niet kon verschijnen op een jubilaris feestje van mijn vader, had ik alles kapot gemaakt. Wat voor dochter was ik? Waar hadden ze dit aan verdiend na al die jaren ellende met mij. Had ik nou helemaal niks voor ze over!? Ik was kapot. Ik zat inmiddels in een intensief therapietraject en daar kwam naar boven dat het beter was om een stap uit de familie te zetten en me te richten op mijn eigen herstel. In deze familie was herstel onmogelijk. Die stap was de moeilijkste van mijn leven. Ik raakte niet alleen mijn ouders kwijt, maar ook mijn gehele familie, mijn vangnet, mijn leven. Alsof het niets was. Maar dat was niet het enige dat ik verloor. Door alles wat ik had meegemaakt, had ik complexe PTSS ontwikkeld. En sinds de breuk met mijn familie, kon ik acuut niet meer plannen. Deed ik dat wel, dan sliep ik nachtenlang niet van de stress. Want ik moest zorgen dat ik me van mijn meest goede kant liet zien, wilde ik voorkomen dat ik nog meer mensen zou verliezen. En ik stond er al zo alleen voor. Liefde was voorwaardelijk in mijn systeem. Hoe pijnlijk ook.
We zijn nu 7 jaar verder. En het lukt me nog steeds niet om leuke dingen te plannen. Niet met mijn beste vrienden. Niet met mijn kinderen. Ik ervaar extreme angst om niet te voldoen. Een veel te grote verantwoordelijkheid. En ja, ik heb er al veel aan geprobeerd te werken met diverse soorten therapie, maar het blijft een issue. Ik ben zelfs als zelfstandige gaan werken omdat loondienst teveel druk opleverde. Soms, in rustige tijden, kan ik wel kleine stapjes maken. Een kopje thee in de middag of eten met mijn partner en zakelijke afspraken gaan ook steeds beter. Maar is er veel stress in mijn leven, dan slaat de man met de hamer ook hierin weer toe. En moet ik weer terug naar dag voor dag kijken wat gaat.
Wat dit met mij doet? Ik schaam me ervoor. Alsof ik niet hard genoeg mijn best doe. Alsof ik de mensen die ik het meeste lief heb, tekort doe door mijn plan-trauma. Dat ik naar hen toe faal. Het doet me veel verdriet. En ook regelmatig hoor ik nog de zinnen van mijn ouders in mijn hoofd: “Jij verpest ook alles!” en “Hoe kunnen mensen ooit van jou houden als je zo complex bent!” Mijn omgeving is lief en gaat er liefdevol mee om, maar ik weet dat het ook voor hen moeilijk is. En dat is bijna niet te dragen. Regelmatig denk ik nog: ze zijn beter af zonder mij.
Waar ik daarentegen wel heel erg goed in ben, zijn spontane acties. Ik kan intens genieten van een spontaan feestje, een niet gepland festival of een onverwachts uitje. Dan sta ik in mijn kracht en ben ik de beste versie van mezelf. En is er sprake van intens genot. Dan voel ik geen druk. Geen stress. Ook geen slapeloosheid. Hoef ik me niet druk te maken. En ben ik volledig mezelf. Heb ik de regie. Voor mij zou het dan ook heel fijn zijn als er niet zoveel nadruk zou liggen op het moeten plannen van dingen. Maar als ik in vrijheid zelf last minute mag bepalen waar ik bij aansluit.
Opgroeien in een toxisch systeem is niet niks. Herstel is mogelijk. En hard werken. Maar de programmering die jarenlang in je systeem is geïnternaliseerd is niet zomaar meer ongedaan te maken. Dat is pijnlijk. En confronterend. Hoewel ik inmiddels wel echt trots ben op de stappen die ik heb gezet, hoe ik milder naar mezelf kan zijn, wat ik wel doe met mijn leven, hoe ik mijn weg heb gevonden ondanks mijn trauma’s en plan-issues, had ik het liever anders gezien.
De boeken van Iris Koops hebben mij inzicht gegeven en ondersteuning bij mijn herstelproces, waardoor ik de stappen heb kunnen zetten die voor mij nodig waren!
21 reacties op “Liefde moeten verdienen laat diepe sporen na”
Ja,het is een ware ‘ramp’ om door een narcistische moeder te worden opgevoed…ik maakte dat ook mee; De boeken van Iris Koops en gesprekstherapie hebben mij ook fantastisch geholpen! Ik ga reeds een relatief lange tijd op een goede manier door het leven,gelukkig…
Ik wens dat jou ook toe!!!
Dank voor je reactie, Astrid! Fijn dat je op een goede manier door het leven gaat! Dat is mooi en hoopvol!
Liefs,
Merel
Je verhaal is erg herkenbaar voor mij, ik had het zelf kunnen schrijven. Ik ben onderhand 69 jaar oud maar nog steeds niet hersteld. Ik heb ook hulpverlening gehad maar daar kwam ik vaak maar een klein stukje verder mee. In die tijd wisten hulpverleners niet altijd wat ze met mij aanmoesten, ik voelde mij vaak niet gehoord. Ik stond continu stijf van de angst. Toen ik ooit eens tijdens therapie opperde dat ik dacht misschien wel PTTS te hebben, reageerde de psychologe met: “overdrijf je het niet een beetje?”. Enfin, het blijft een worsteling maar ik merk wel dat de tijd er de scherpe kantjes vanaf haalt. Heel veel sterkte!
Dank je wel voor je reactie, Eva! Ook weer herkenbaar voor mij!
Liefs,
Merel
Oh Merel, het zou mijn verhaal kunnen zijn! Je omschrijft het zo treffend, dat je jezelf nooit goed genoeg voelt hoe liefdevol je je ook opstelt. En die spontane dingen doen zonder dat je dat tekort schiet gevoel hebt, ik herken mezelf daarin. Dankjewel voor je duidelijke omschrijving, en: de boeken van Iris Koops worden ook hier nog regelmatig geraadpleegd. Liefdevolle groet, Maria
Dank je wel voor je reactie, Maria! Mooi dat je er herkenning in vindt!
Liefs,
Merel
Wat een herkenning. Ik heb voor mijn gevoel alle verantwoordelijkheid voor mijn hele gezin van herkomst gedragen. Iedereen moest gelukkig zijn. Ik nam het op mijn schouders en het is mij niet gelukt. Ook in mijn eigen gezin loop /liep ik op mijn tenen om iedereen gelukkig te maken. De druk werd nog groter toen er kleinkinderen kwamen. Voor een van mijn dochters kon ik het nooit goed genoeg doen. Ik mocht haar kind niet vasthouden de eerste 3 maanden. Luiers verschonen deed ik nooit goed en van wat ik mijn kleinkind te eten had gegeven kreeg hij diarree. Ik ging meer en meer twijfelen aan mezelf en stond stijf van de spanning. Ik heb heel veel stappen terug genomen om weer op eigen grond te komen. Daardoor is 1 dochter uit contact en zie ik haar kindjes niet meer. ( En ook dat is mijn schuld) Het is een vals en donker verhaal. Het enige wat ik kan doen is sterk worden en samen met mijn man een nieuwe koers in slaan. Met mijn gezin van herkomst heb ik geen contact meer. Die mis ik ook niet. Wat wel heel verdrietig is is het feit dat ik het zoveel fijner had willen hebben met mijn eigen gezin en dat ook dat niet gelukt is.
Dank je wel voor je reactie! Wat je schrijft is ook voor mij weer herkenbaar. En verdrietig hoe groot de gevolgen kunnen zijn… Ik wens je veel liefde en kracht toe!
Liefs,
Merel
Hi Merel, dankjewel voor je schrijven. Ik word mij bewust dat ik dat ook zo doe. Je maakt mij hiervan bewust. Het is een levenslang traject wat geen eind lijkt te hebben. De boeken van Iris hebben mij ook geholpen de dingen bewust te maken. Het lijkt wel of zelf denken nog steeds niet toegestaan is.
Dank je wel voor je reactie, Ada. Mooi dat mijn stuk je bewust heeft gemaakt. Ja, zo ervaar ik het ook: als een levenslang proces, met vallen en opstaan.
Liefs,
Merel
Hoi Merel,
Allereerst, wat moedig en goed dat je dit deelt en het daarmee iets minder in je zit. Nu dragen ook andere liefdevolle mensen je verhaal, ben je iets minder alleen. En help je anderen door te delen.
Ik herken veel in je artikel. Door over en over en over te analyseren wat mij in tientallen jaren allemaal overkwam (omdat het onbegrijpelijk was allemaal) heb ik geleerd dat veel duidelijk wordt door te gaan schrijven en dat mee te nemen in mijn analyses door terug te lezen na een tijdje, patronen worden duidelijk. Ook leerde ik dat ik soms de meest eenvoudige verklaringen over het hoofd had gezien.
Ik denk dat jij juist heel prima kan plannen. En dat is dan inderdaad een niet perfect plan want niemand kan perfect plannen, dat is menselijk.
Ik denk dat het hem zit in het deel voor het plannen, precies zoals je het beschrijft. De angst dat het niet perfect zal zijn of zal tegenvallen of je erdoor wordt afgeschreven etc.
Die angst (elke angst die iemand heeft) kan je niet wegredeneren of zoiets, dat is onmogelijk. Je hebt geen regie over de aanwezigheid van een angst. Wel kan je regie krijgen over de impact.
Ik heb daar het nodige over gelezen en podcasts e.d. geluisterd. En heb in stapjes dingen geprobeerd en gemerkt dat het inderdaad lukte regie te krijgen over de impact. Het begint met accepteren dat die angst er is en die zelfs verwelkomen. Heeft de angst het vervolgens voor het zeggen of bepaal ik wat er gebeurt?
Hoe meer diepgeworteld hoe moeilijker het wordt, ongetwijfeld. Maar doorgaan gaan we als mens.
Hopelijk helpt dit beetje inzicht ook jou daarbij. Ik gun het je van harte Merel.
Hartelijke groet, Niels
Dank je wel voor je inspirerende reactie, Niels! Ja, ik weet dat die angst erbij hoort. En dat ik inderdaad, zoals je zegt, bang ben om afgeschreven te worden wanneer ik iets plan met mijn naasten. Het punt wat bij mij opspeelt is dat ik me daar dus allemaal bewust van ben, maar dat mijn lichaam een geheel eigen leven gaat leiden als ik iets plan met een geliefde naaste. Dan gaat mijn lijf op slot en slaap ik niet meer van de stress. Mezelf kalmeren lukt dan niet. Hoewel ik er met mijn hoofd gewoon bij ben. Dat maakt het dan niet te doen.
Op andere gebieden heb ik hier gelukkig geen last van. Thank God.
Liefs,
Merel
wow zo herkenbaar zeg.
Ik kan mijn verhaal niet beter neerzetten dan dit.
Een kopie van mijn verhaal.
Toch blijft het opmerkelijk dat alle narcisten hetzelfde boek open trekken betreft de onverbiddelijke en schadelijke opmerkingen.
wat knap dat je al deze stappen hebt genomen en wat fijn dat je nu een omgeving hebt die je ondersteund.
blijf kleine stapjes zetten en jezelf steunen. ik snap de schaamte, deze houd je vast.
Dit is een zelfkritiek die zorgt voor gebrek aan vergeving van de zelf.
je hebt hier nooit bewust voor gekozen en je doet je best. Het is niet jouw schuld.
Deze mag je loslaten.. Voor nu.
je zult zien, als je het los kunt laten komt het langzaamaan weer terug.
doe goede ervaringen op is het belangrijkste.
Zet er geen druk op want dat is uiteindelijk het probleem. druk…
Veel succes met alles op jouw pad.
Bedankt voor de herkenning en de hoop.
Groeten Nikie
Dank je wel voor je reactie, Nikie. Fijn dat je er herkenning in vindt. En precies: druk is niet helpend.
Jij ook veel succes op jouw weg! We komen er wel.
Liefs,
Merel
Lieve Merel, dank voor je taal. Dat helpt enorm. Vaak vind ik het moeilijk om te omschrijven wat narcistisch misbruik, opgroeien in een onveilige omgeving, in de eenzaamheid die ik als kind heb ervaren, het isolement, met me heeft gedaan. Zoals jij het verwoordt, dat helpt enorm. Ook de reacties van lotgenoten zijn herkenbaar. Waarvoor mijn hartelijke dank. Het is fijn dat “Het verdwenen Zelf” er is. Dat heeft deze vorm van mishandeling goed bij mij op de kaart gezet. Heeft me goed geholpen bij het wakker worden, het “uit de mist” stappen. Ik heb vooral behoefte aan verhalen van lotgenoten, merk ik. Zo knap hoe jij en jullie allemaal, verwoorden waar de pijn en gevolgen in naar voren komen, hoe het werkt. Wat belangrijk is om te kunnen helen. Dank daarvoor en hou vol, lieve mensen. Koester jezelf.
Dank je wel voor je reactie. Fijn dat mijn stuk iets voor je heeft kunnen betekenen. Ik ben het met je eens dat lotgenoten contact enorm helpend kan zijn. Het gevoel er niet alleen voor te staan.
Ook voor jou: hou vol! En wees lief voor jezelf.
Liefs,
Merel
Hoi Merel,
Hierbij de link van een podcast waarin naar voren komt wat ik in mijn eerdere reactie noemde en waaraan ik veel had, is te vinden op spotify.
Zoek naar De Podcast Psycholoog, en dan de aflevering die gaat over Intergenerationeel Trauma. In die aflevering is ontwikkelingspsycholoog en systeemtherapeut Steven Pont te gast.
Erg informatief, hij legt het rustig en duidelijk uit en hij heeft een prettige stem, maar goed dat laatste is persoonlijk natuurlijk.
https://open.spotify.com/episode/4AjuR38b2JuTSO6y7kprvF?si=ad71ad2834b140ea
Hopelijk is het helpend, hartelijke groet,
Niels
Dank je wel, Niels. Ik ga ernaar luisteren!
Liefs,
Merel
Hoi Merel,
Dank voor het delen. Vanaf extreem jonge leeftijd was ik mijn moeders klankbord en ging haar helpen. En een paar jaar later mijn vader. Ik droeg het gezin en heb zelf niet veel bereikt. Ik kon niet loskomen van mijn ouders omdat ik me beschikbaar moest blijven stellen voor hen. In het bijzonder van mijn moeder die mij voor zichzelf wilde.
Dienstbaarheid zit in me doch ging ten koste van mezelf daar ik een groot verantwoordelijkheidsgevoel heb. En bijdehand ben.
Ik heb een broer die weliswaar ook niet is verwend doch het gouden kind was. Ik vrees dat hij uit het leven gaat stappen bij een life event. Ik weet dat ik niet verantwoordelijk ben voor het leven van een ander doch ik ben mijn ouders en broer gaan aanvaarden en hou van hen.
Dit alles na verschillende keren in therapie te zijn geweest waarbij de gezinsdynamiek niet ter sprake kwam. Pas na jaren kreeg ik de juiste behandeling en psycho educatie over wat mijn moeder mogelijk mankeert. En uiteraard waren de boeken van Iris ook een eye opener.
Wat heel frappant was is dat in mijn directe omgeving tijdens het verwerkingsproces nagenoeg allemaal mensen kwamen wonen met dezelfde trekken als mijn moeder. Dat maakte het extra zwaar en eenzaam.
Na jaren afstand kreeg ik hernieuwd contact met mijn familie. Alhoewel mijn vader al was overleden. Ik ging mijn moeder en broer aanvaarden en voel me daardoor rijk. Omdat ik geen nare gevoelens meer naar hen toe koester doch liefde.
Naarmate de jaren verstreken en tevens mijn moeder overleed slijt alles. En bekeek ik het meer vanuit de trauma’s vanuit haar kindertijd en de Tweede Wereldoorlog. Dat maakt me nog milder. Wat niet wegneemt dat ik beschadigd ben. Doch zij is beperkt en ging het doorvoelen van haar pijn uit de weg.
Ik ben nog steeds bang bij het aangaan van nieuwe contacten om geclaimd te worden. Of dat het alleen maar gaat om mijn behulpzaamheid. Alhoewel ik geen pleaser meer ben doch dienstbaarheid past bij mij. Ontvangen blijft moeilijk omdat ik van mijn ouders alleen maar iets kreeg als ik er wat voor terug deed.
Inmiddels ben ik verhuisd en heb geen woonoverlast meer. Ik heb nog wel last van de naweeën van zwartmakerij door een buurvrouw die heel gemeen is. En mij evenals andere buren dagelijks treitert en belastert. En wordt geloofd. Ik ben tevens dankbaar dat ik haar heb ontmoet daar zij voor mij een voorbeeld is hoe ik ondanks alle ellende niet wil worden. Vermoedelijk is ze gedreven door afgunst/jaloezie, frustratie, verveling, onzekerheid en is ze verbitterd.
Wat ik nog niet heb losgelaten is dat, net als bij de gezinsdynamiek, de woningcorporatie huurders met veel kenmerken van persoonlijkheidsstoornissen niet doorzien. Zoals veel liegen, manipuleren, omdraaien en verdraaien. Ik heb zelfs geconstateerd dat medewerkers van de afdeling leefbaarheid exact dezelfde persoonlijkheidskenmerken hebben en er parallelle processen tussen hen plaatsvinden. Ook samenwerkingspartners doorzien huurders met veel antisociale persoonlijkheidskenmerken niet. Hun slechte gedrag wordt beloond en zij krijgen ondersteuning en hun slachtoffers niet. Aan hoor en wederhoor wordt niet gedaan, ook niet aan waarheidsvinding.
Ik hoop dat er gaandeweg meer bewustwording gaat komen over deze dynamiek die niet alleen in gezinnen voor komt. Als je ouder(s) hebt met veel narcistische kenmerken en in je proces zit dan is het wel zo prettig dat je fijn en veilig woont.
Hoi Merel en alle andere schrijvers,
Wat zijn jullie verhalen herkenbaar. Ik ben opgegroeid met een narcistische moeder. Mijn moeder was zielig en ik moest haar troosten en haar steeds weer vertellen, dat de wereld gemeen was tegen haar en dat zijn slachtoffer was. Ik heb haar heel lang geloofd, waardoor me in allerlei bochten wrong om het maar goed te doen. Ik moest lief zijn, braaf en haar beschermen tegen de wereld. Het was echter nooit goed genoeg en ik liep maar steeds weer harder en voelden me steeds schuldiger. Mijn moeder is jaloers op elke relatie van mij met anderen en dat maakt ze kapot door mij “in vertrouwen” te zeggen hoe slecht ze voor haar zijn. Dit zorgde voor afstand tussen mij en mijn vader (een boze aan alcohol verslaafde introverte man), mij en mijn broer (een aan heroïne verslaafde man, ondertussen gestorven door zijn verslaving), tussen mij een mijn schoonmoeder, vrienden, enz. Ik werd dus steeds eenzamer en naar de buitenwereld was mijn moeder een dappere en lieve vrouw. Ik kreeg dus steeds te horen van familie, ouders van vrienden, dat mijn moeder dapper is en dat ik maar heel lief moest zijn. En wat een geluk ik heb, dat ik als “enig kind” zoveel aandacht krijg. Mijn broer is namelijk toen hij 15 was naar een kindertehuis gestuurd. Ik was toen 7 en wist niet of ik ook weggestuurd zou worden.
Ik heb na 3 pogingen eindelijk een goede psycholoog en haptonoom gevonden en begin te begrijpen, dat het zwaar was en dat het me beschadigd heeft. Ik ben nu vooral bang dat de angsten nooit meer weg gaan en dat ik dat zal moeten accepteren.
Hartelijke groet,
Giny
Dank voor het delen, Giny! Wat heftig moet dat voor je zijn geweest! Maar ook deels herkenbaar. Fijn dat je goede hulp hebt! Ik wens je veel liefde en kracht toe in je proces!
Liefs,
Merel.