Je herinnert je iets precies. Een gesprek, een afspraak, iets wat er gezegd werd. En dan word je verteld dat het nooit is gebeurd. Met zoveel overtuiging, dat je begint te twijfelen aan je eigen waarneming. Misschien heb ik het verkeerd begrepen. Misschien stel ik me aan. Misschien klopt er iets niet met mij.
Dat gevoel ken je vast. En het heeft een naam: gaslighting.
Wat gaslighting doet
Gaslighting is een van de meest verwoestende aspecten van dwingende controle en narcistische mishandeling. De pleger vervormt de werkelijkheid zo overtuigend dat het slachtoffer steeds meer aan zichzelf gaat twijfelen. Dit gebeurt op meerdere manieren tegelijk. Dingen worden ontkend die je net zo gehoord of gezien hebt. Je beleving wordt belachelijk gemaakt. Situaties worden herschapen. En er worden leugens verteld, zo zelfverzekerd dat jij degene bent die gaat twijfelen.
Het zoeklicht verschuift zo van het gedrag van de pleger naar het zogenaamd gestoorde slachtoffer. Renate vertelde: ‘Mijn moeder kon me zo ontzettend aan de werkelijkheid laten twijfelen. Na dit soort situaties wist ik echt niet meer wat waar was en wat niet.’
Dit patroon herkennen veel slachtoffers, ongeacht de context. Of het nu gaat om een partnerrelatie, een gezin of een andere situatie: gaslighting ondermijnt het vertrouwen in de eigen waarneming op een manier die diepe sporen nalaat.
Iris Koops omschrijft het zo: „De verschillende elementen van dwingende controle zijn de bouwstenen van de gevangenis. Gaslighting is het cement. Alles wordt onveilig, je kunt niet meer van jezelf op aan.”
Het gedicht van Maze
Maze schreef een gedicht over wat gaslighting met haar deed. Haar woorden raken een ervaring die veel slachtoffers herkennen.
Ze laten je geloven dat het niet is gebeurd.
Het voelt alsof er steeds een stukje van je ziel afscheurt.
Vaak heb ik gedacht ‘word ik nu gek?’
Het is het spel van narcisten, die hebben aan empathie een groot gebrek.
‘Jij ziet de dingen gewoon verkeerd,’
ze zijn er zo goed in, de waarheid wordt weer omgekeerd.
‘Het ligt aan jou, zo erg is het niet.’
Word ik nu gek? Het doet zoveel verdriet.
Het is hun spel, want niemand mag het weten.
De beschuldigingen worden weer naar mijn hoofd gesmeten.
‘Het ligt aan jou, jij roept dit over jezelf af’.
Ik ben het spel zo moe, het voelt als gevangenisstraf.
Ze beschadigen hiermee compleet je zelfvertrouwen,
het is mede hierdoor dat ik een muur om mij heen ben gaan bouwen.
Gaslighting, het manipuleren van de geest.
Het brengt zoveel schade toe, misschien nog wel van alles het allermeest.
Maze
Herkenning is het begin
Op de pagina Gaslighting van onze website voor professionals staat beschreven hoe dit mechanisme werkt, welke tactieken plegers inzetten en waarom het zo moeilijk te herkennen is, ook door professionals. Als slachtoffer kun je er het patroon in herkennen zoals het werkelijk is, zwart op wit. De erkenning: je was niet gek. Je werd doelbewust in de war gemaakt. En je kunt de pagina doorsturen aan een hulpverlener, aan familie, aan iemand die iets merkt maar het niet kan benoemen.
https://professionals.verdwenenzelf.org/gaslighting/
Heb jij gaslighting meegemaakt? Hoe merkte je waar je in getrokken was, en wat hielp je om er los van te komen? Deel het hieronder. Jouw ervaring kan iemand anders helpen begrijpen wat hij of zij meemaakt.
met dank aan Denise Hagmeijer voor de illustratie.
3 reacties op “„Word ik nu gek?” Nee. Je wordt doelbewust in de war gemaakt.”
Ja. Mijn moeder zei letterlijk tegen mij: ‘Ik geloof jou niet.’ Over mij zijn verhalen aan mijn kinderen verteld die niet kloppen en die mij beschrijven als iemand die ik niet ben.
Dat werkt diep door. Niet alleen omdat anderen een absurd beeld van je krijgen, maar ook doordat je steeds opnieuw wordt gedwongen je eigen geschiedenis en zelfs je moederschap te herinneren en zelfs te verdedigen. Op een gegeven moment merkte ik dat ik voortdurend bezig was met uitleggen, bewijzen en corrigeren, terwijl het verhaal over mij allang vaststond.
Wat mij hielp, was alles terugbrengen naar de feiten: wat is er werkelijk gebeurd, wat is er gezegd, wat staat er in berichten en documenten, en wie was erbij? Ook hielp het om te beseffen dat ik niet eindeloos hoef te proberen mensen te overtuigen die mijn kant niet willen horen.
Het moeilijkste blijft dat mijn kinderen die verhalen hebben gehoord en dat ik mij daar niet tegen heb kunnen verweren. Maar ik laat me niet langer definiëren door leugens van anderen — ik weet wie ik ben en wat van mij is.
Ooit zag ik eens een paar nonnen liften.
Dat kon niet volgens mijn moeder. En ik mezelf maar afvragen of ik het nou inderdaad gezien had ja of nee.
Ik herkende mezelf in dit artikel. Herkenbaar gedicht ook. Gaslighting is vreselijk om mee te maken. Zeker weten dat je iets ergens hebt neergelegd en ineens is het weg. Ik zei dat tegen mijn partner, hij zei ‘hoezo’, nam me mee naar die plek en daar lag het ineens WEL. Dat soort dingen.
Jarenlang dacht ik dat er iets mis was met mij. Dat ik me dingen inbeelde, te gevoelig was, dingen verkeerd begreep, me aanstelde. Totdat ik de boeken van Iris Koops las. Voor het eerst had iemand woorden voor wat ik had meegemaakt. Niet alleen woorden, maar ook de erkenning: dit was geen toeval, dit was een patroon. En dat hele patroon werd inzichtelijk gemaakt. Dat was voor mij het begin van herstel. Ik had het gevoel dat de grond onder mijn voeten weer stevig werd.