De zondebok

Dit is een gastcolumn van Jerome Stoel

Als therapeut gespecialiseerd in het werken met de gevolgen van narcistische mishandeling, kom ik regelmatig mensen tegen die in een disfunctioneel familiesysteem de rol van zondebok (scapegoat) hebben gekregen.

Dit zijn uitdagende en altijd zeer pijnlijke trajecten, omdat de lijdensdruk zo ontzettend hoog is. Deze mensen hebben bijna altijd een vechtersmentaliteit, en stoppen niet om de waarheid aan het licht te krijgen. Het pijnlijke is alleen dat dit een noodzakelijke strategie is om te kunnen overleven in het familiesysteem. Zij lijden onder de druk dat wat er ook mis gaat in de familie, vaak veroorzaakt door een of twee narcistische ouders, zij de schuld krijgen toebedeeld.

Stel je eens voor hoe het is dat diegenen die het dichtst bij je staan, je familie, je bloedlijn, zich als één front tegen je keren, wanneer je ‘uit de pas’ van het systeem loopt. Dit is ook vaak waar het begint, de zondebok heeft geleerd dat wanneer hij of zij zich aanpast, de schuld op zich neemt, er ‘niets’ aan de hand is. Maar vroeg of laat begint dit te knagen en dreigt de zondebok te bezwijken onder de last van schuld die op zijn of haar schouders wordt gelegd. Dit is het moment dat ze opstaan en voor de waarheid gaan uitkomen. Ze gaan zichzelf uitspreken, in de hoop dat iedereen wakker wordt, maar het tegendeel gebeurt. Het hele systeem gaat zich verzetten, omdat de waarheid te confronterend is.

Wat ik steeds weer zie is dat de zondebok door iedereen labiel en gestoord wordt verklaard. Wat gebeurt er? De zondebok zal al dan niet onder dwang hulp moeten zoeken om te ‘genezen’. De roep om erkenning wordt vervolgens door de hulpverlening niet herkend maar weggezet in het hokje ‘waanideeën’, onbehandelbaar of gewoon een lastig persoon met een aanpassingsprobleem. Dit is extra traumatiserend, omdat dus de instanties die hulp moeten bieden, het tegendeel bereiken.

Mensen die hier onder lijden zijn bijna altijd zwaar getraumatiseerd, al dan niet met dissociatieve verschijnselen of verhoogde psychosegevoeligheid.

Zondebokken ontwikkelen hierdoor meestal het vermogen om zonder hulp van buitenaf met zichzelf een helingsproces aan te gaan. Dit is een grote kwaliteit maar ook een kille eenzame weg. Bijna altijd is er maar één mogelijkheid, en dat is breken met de familie. En een nieuwe veilige ‘familie’ vinden in de vorm van een liefdevolle partner of een andere liefdevolle steungroep.

Het mag in de reguliere zorg veel breder gedragen en herkend gaan worden wat de destructieve effecten van narcisme in families zijn.

 

Jerome Stoel zit in het netwerk van het Verdwenen Zelf.

77 gedachten over “De zondebok”

  1. Kan er een collectieve scapegoat zijn? Meerdere scapegoats die onderling ook weer tegen elkaar zijn uitgespeeld? Zodat er bij wijze van spreken een soort van competitie tussen de scapegoats ontstaat? Dat is tenminste hoe ik het in mijn familie ervaar. Ik realiseer me nog maar sinds kort wat trauma is en dat ik getraumatiseerd ben. Het trauma is dat ik ben afgewezen. Afgekeurd. En er hoeft maar iets te gebeuren of dat gevoel is er weer. Het zijn emotionele flashbacks die me steeds weer wijzen naar dat oude onverwerkte leed. Maar nu ik me dat bewust ben geworden krijg ik daar grip op. En kan ik heden en verleden leren onderscheiden, zodat het verleden mijn toekomst niet meer kan verpesten zeg maar.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *